Μόσκος Ντιώνας 
Επαγγελματίας Μελισσοκόμος
Μελισσοκομική Επιθεώρηση

Οι πρώτοι μήνες της άνοιξης και σύμφωνα με την κατάσταση των μελισσιών είναι καθοριστικοί ως προς το ζητούμενο πλάνο που θα ακολουθήσουμε αργότερα και εξηγούμαι:

Πόσα μεγάλα μελίσσια έχουμε, πόσα μεσαία και πόσα μικρά;
Πόσες βασίλισσες είναι περσινές και πόσες παλιές;
Θέλουμε να αυξήσουμε το κοπάδι; Και σε ποιο βαθμό;
Ποντάρουμε σε πρώιμες ανθοφορίες της άνοιξης;
Θα αλλάξουμε όλες τις βασίλισσες σταδιακά, όπως συνηθίζεται τελευταία;

Ο Απρίλης είναι για το βορρά ο μήνας που θα πάρουμε την απόφαση αυτή και πάλι  όμως τροποποιημένη, ανάλογα με την πορεία του κοπαδιού μέχρι τότε.

Ανάπτυξη:

Τα μελίσσια πρέπει να μείνουν σφιχτά μέχρι να εκκολαφθεί η δεύτερη και η τρίτη γενιά γόνου αλλά και πάλι το άνοιγμα της φωλιάς πρέπει να γίνεται σταδιακά προσθέτοντας μία καλοχτισμένη κηρήθρα εκεί που τελειώνει ο γόνος, ποτέ ανάμεσα το γόνο.

Στη συνέχεια, παρακολουθώντας την ανάπτυξη και την ανάγκη των μελισσιών προσθέτουμε ξανά μια κηρήθρα. Αυτό το κάνουμε σταδιακά, όχι όλα τα πλαίσια μαζί.

Τα μελίσσια πρέπει να τα κρατάμε σφιχτά και ζεστά για λόγους σωστής ανάπτυξης αλλά και για λόγους ανάπτυξης της βαρρόα! Αν η φωλιά είναι “απλωμένη” και η θερμοκρασία δεν κρατιέται σταθερή, τότε ο περιφερειακός τουλάχιστον γόνος αργεί να εκκολαφθεί . Αυτό είναι μετρημένο ότι δίνει τη δυνατότητα στη βαρρόα να δώσει ακόμη έναν απόγονο ανά προσβεβλημένο κελί. Αντί δηλαδή να βγει 1 νέα βαρρόα από κάθε κελί θα βγουν 2. Δεν χρειάζεται πιστεύω να περιγράψω την συνέχεια.

Όταν λοιπόν το μελίσσι φτάσει στα 7 πλαίσια πληθυσμό τότε μόνο αφαιρούμε τα πλαϊνά προστατευτικά, προσθέτουμε πλέον όλες τις κηρήθρες και δεκαρίζουμε τα μελίσσια.

Από εδώ και πέρα πρέπει να επιθεωρήσουμε σχολαστικά τα μελίσσια για τυχόν ασθένειες του γόνου και να μετρήσουμε το ποσοστό των μεγάλων, των μεσαίων και των μικρών μελισσιών. Αυτή η καταμέτρηση θα καθορίσει τελικά στην πορεία τους χειρισμούς μας.

Τοποθέτηση ορόφων

Στα πρώιμα και μεγάλα μελίσσια του μελισσοκομείου, και εφόσον ποντάρουμε σε συλλογή ανοιξιάτικου μελιού (ακακίες – ανοιξιάτικο ρείκι κ.τ.λ.) πρέπει μαζί με το πάτωμα να βάλουμε και βασιλικό διάφραγμα.

Βήμα – βήμα περιγράφω τη διαδικασία:

Σε μελίσσια με 7-8 γόνους βάζουμε διάφραγμα και πάτωμα. Το πάτωμα πρέπει να είναι συμπληρωμένο (αν δεν έχουμε 10 πλεγμένα για το κάθε μελίσσι, τότε βάζουμε 2-4 φύλλα στις άκρες και τα πλεγμένα στο κέντρο).  Μετά από 2-3 μέρες σηκώνουμε επάνω 2 σφραγισμένους γόνους (για να μη βρίσκουμε τη βασίλισσα τινάζουμε τις μέλισσες μέσα στη φωλιά) και κατεβάζουμε 2 κενά πλεγμένα πλαίσια. Αυτό το επαναλαμβάνουμε κάθε 6-8 μέρες (2 επαναλήψεις αρκούν για τη καταστολή της σμηνουργίας). Κάτω θέλουμε να έχουμε 6 πλαίσια με γόνο ώστε να έχουμε μία ικανοποιητική φωλιά που θα μπορεί να υποστηρίξει την γέννα της βασίλισσας καθώς και 4 άδεια για να υπάρχει χώρος για γέννα.

Είσοδος στον πάνω όροφο δεν χρειάζεται καθότι ανοίγουμε το μελίσσι κάθε εβδομάδα. Με αυτόν τον τρόπο και τη σμηνουργία προλαμβάνουμε, και τρύγος μπορεί να γίνει αφού η βασίλισσα δεν ανεβαίνει στο πάτωμα και η ανάπτυξη του μελισσιού δεν σταματά. Το αποτέλεσμα δηλαδή είναι η βασίλισσα να μην περιορίσει τον ρυθμό ωοτοκίας της, το μελίσσι δεν θα σμηνουργήσει και όποια μέλια μπουν είναι χωρισμένα από τον γόνο και μπορούμε όταν έρθει η ώρα να τα πάρουμε. Πρώιμα ανοιξιάτικα μέλια χωρίς βασιλικό διάφραγμα είναι δύσκολο να τρυγηθούν.

Επιλογή

Θα πω λίγα για την επιλογή. Ως μελισσοκόμοι, δεν χρειάζεται να μπλέκουμε με δύσκολα θέματα της γενετικής. Ο καλύτερος τρόπος επιλογής είναι να λαμβάνουμε το γενετικό υλικό για την παραγωγή των βασιλισσών μας από τα καλύτερα μελίσσια της χρονιάς. Τονίζω όλης της χρονιάς. Υπάρχουν και περίοδοι δύσκολοι με ξεροθερμικές συνθήκες όπου εκεί αρκετά μελίσσια ξεχωρίζουν και αντέχουν. Αυτά έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Το γενετικό υλικό για βασιλοτροφία πρέπει να προέρχεται από μελίσσια με μητρώο δύο ετών και όχι από περσινές παραφυάδες. Ακόμη και τα μελίσσια που πήγαν στο πεύκο παρουσιάζουν αισθητές διαφορές δυναμικότητας την άνοιξη. Βασιλοτροφία κάνουμε πάντοτε κατά την περίοδο της σμηνουργίας. Το χαρακτηριστικό αυτό της καλής και γρήγορης ανάπτυξης πρέπει να αξιολογηθεί και με τον τρόπο που είναι σχηματισμένη η φωλιά. Ένα σφιχτό και ζεστό μελίσσι θα έχει προφανώς μεγαλύτερο ρυθμό ανάπτυξης από ένα όμοιό του που έχει περιττές κηρήθρες, που δεν έχει θερμομόνωση, που βρίσκεται στη σκιά ή σε ακατάλληλο μέρος για μελισσοκομείο. Η επιλογή ως προς τα καλύτερα μελίσσια δενείναι απλό και τυχαίο πράγμα. Πρέπει να συγκρίνονται όμοια δεδομένα.

Προσοχή στις μεταφορές νωρίς άνοιξη από τον νότο στο βορά ή από τα ζεστά μέρη της περιοχής μας προς τα βουνά, ιδιαίτερα αν οι γόνοι είναι εκτεταμένοι. Τα μελίσσια στρεσάρονται με κίνδυνο, αν κρυώσει ο καιρός, να παγώσουν οι γόνοι περιφερειακά και προπαντός να σταματήσει η ανάπτυξη και η γέννα της βασίλισσας με αποτέλεσμα να προκληθούν ασθένειες.

Εάν για οποιοδήποτε λόγο θέλουμε να κάνουμε την μεταφορά θα μετακινήσουμε μόνο τα  δυνατά μας μελίσσια δίχως να βάλουμε πάτωμα. Αν δεν ανέβουν οι νυχτερινές θερμοκρασίες, όσο σφιγμένο και να είναι το μελίσσι δεν δημιουργεί βασιλοκελιά σμηνουργίας, να μην φοβόμαστε την σμηνουργία.

Δεν κάνουμε ποτέ, ιδιαίτερα στα μεγάλα κοπάδια, εξίσωση των μελισσιών με ανταλλαγή γόνου. Αργά ή γρήγορα θ’ αρρωστήσουν όλα τα μελίσσια του μελισσοκομείου. Σ΄ όλα τα χρόνια της μελισσοκομικής μου καριέρας δεν έχω δει μελίσσι με σηψηγονία. Παίζει ρόλο βέβαια και η περιοχή του Έβρου που κρατά τα μελίσσια ζωντανά, αλλά γενικά, άποψή μου είναι ότι δεν πρέπει να κάνουμε ανταλλαγή γόνων. Υπάρχει μόνο μια περίπτωση: Στο μικρό και με καλή βασίλισσα δίνουμε μια ευκαιρία προσθέτοντας ένα πλαίσιο (κηρήθρα) εκκολαπτόμενου και αν μετά από αυτή την ενέργεια δεν αναπτυχθούν τα καταργούμε.

Παραφυάδες

Τώρα, όσο προχωράει η άνοιξη το κοπάδι μεγαλώνει, σχεδόν όλα τα μελίσσια έχουν μεγαλώσει και είναι καιρός για δημιουργία παραφυάδων και νέων βασιλισσών.

Έχουμε δύο επιλογές, οι οποίες καθορίζονται από τις μελιτοφορίες της περιοχής μας. Και πιο συγκεκριμένα, από την χρονική περίοδο που αναμένουμε την μελιτοέκκριση. Πρέπει να ξέρουμε αν μια μελιτοφορία πλησιάζει ή αν απέχει έναν ή περισσότερους μήνες. Στην πρώτη περίπτωση, όταν δηλαδή η μελιτοφορία είναι κοντά μπορούμε να καταργήσουμε έναν αριθμό μελισσιών και να τα κάνουμε παραφυάδες. Με αυτόν τον τρόπο θα παραμείνουν τα υπόλοιπα παραγωγικά. Αν η μελιτοφορία αργεί μπορούμε να πάρουμε μια παραφυάδα από το κάθε μελίσσι, τα οποία μέχρι να έρθει η μελιτοφορία θα έχουν μεγαλώσει ξανά (ώστε να πάρουμε και παραγωγή).

Οι παραφυάδες που θα τοποθετήσουμε τα βασιλικά κελιά δεν πρέπει να έχουν ανοιχτό γόνο. Αυτό επιτυγχάνεται με το σήκωμα γόνων πάνω από το διάφραγμα για 7-8 ημέρες. Είναι ο ευκολότερος τρόπος δημιουργίας παραφυάδων.

Η παραφυάδα πρέπει να έχει δυο πλαίσια με σφραγισμένο γόνο με τις μέλισσές τους καθώς και δύο άλλα πλαίσια με τις μέλισσές τους. Στις μικρές παραφυάδες, σπιρτοκούτια, όπως συνηθίζω να λέω, η βασίλισσα δεν πρόκειται να γίνει ποτέ βασίλισσα ούτε στα πρώτα της στάδια ούτε αργότερα έστω και αν εισαχθεί σε κανονικό μελίσσι.

Όσο μεγαλύτερο είναι το μελίσσι την Άνοιξη τόσο μεγαλύτερη η παραγωγή μελιού. Υπάρχει μια μαθηματική σχέση γι΄ αυτό, όσο πιο καλό μελίσσι δημιουργήσουμε την άνοιξη με νέες βασίλισσες τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να πάρουμε πολύ περισσότερο μέλι. Τα μικρά μελίσσια δεν σοδεύουν.

Είναι καλό κατά την βασιλοτροφία να ελέγξουμε και τα σπόρια της νοσεμίασης από τα μελίσσια που παίρνουμε τον γόνο. Διαλέγουμε αυτά που έχουν τα λιγότερα. Αν είναι δυνατόν, να μην έχουν καθόλου. Μπορεί να είναι τυχαίο. Μπορεί όμως να οφείλεται και σε αμυντικούς μηχανισμούς του μελισσιού και έτσι να δημιουργήσουμε μελίσσια ανθεκτικά στη νοσεμίαση.

Καλή άνοιξη και καλές παραγωγές

Ευχαριστώ

Μόσχος Ντιώνιας

Δημήτρης Τσέλιος
τ. Διευθηντής Ινστιτούτου Μελισσοκομίας ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε
τηλ. 6976027907

Στα πρώτα τεύχη της αποκλειστικά έντυπης μορφής του περιοδικού Μελισσοκομική Επιθεώρηση, το 1987-88, περιγράφοντας τις κυριότερες ανθοφορίες, αναφέραμε ότι η εκμετάλλευση της ανθοφορίας της  βερικοκιάς είναι όλο πλεονεκτήματα για τις μέλισσες. Μεγάλα λουλούδια με άφθονη γύρη στο πρώτο μισό της ανθοφορίας και άφθονη νεκταροέκκριση, κυρίως στο δεύτερο μισό. Πλούσια ανθοφορία, πολλά δέντρα, εκτεταμένοι οπωρώνες, εντυπωσιακή ανάπτυξη των μελισσιών. Όμως ένα σημαντικό μειονέκτημα ακύρωνε όλα τα παραπάνω πλεονεκτήματα. Οι αλόγιστοι ψεκασμοί κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας. Ζημιές τεράστιες που συνεχίζονταν και μετά την απομάκρυνση των μελισσιών, από τη μολυσμένη γύρη που είχε αποθηκευτεί. Πραγματική καταστροφή. Οι βερικοκιές για τη μελισσοκομία ήταν ναρκοπέδιο και δεν πλησίαζε κανείς μελισσοκόμος.

Οι ποικιλίες που κυριαρχούσαν (ΤΥΡΙΝΘΟΥ και ΜΠΕΜΠΕΚΟΥ) ήταν αυτογόνιμες και δεν χρειάζονταν τις μέλισσες για επικονίαση. Όμως πριν μερικά χρόνια πραγματοποιήθηκε αλλαγή ποικιλιών, με αυτόστειρες ποικιλίες, (όπως οι ORANGE RED, ROBATA, WONDER COT, TSUNAMI, MAGI COT, MAYA COT) που έχουν περισσότερα επιθυμητά χαρακτηριστικά, χρειάζονται όμως επικονιαστές. Η χρήση των  βομβίνων είναι αντιοικονομική, γιατί παρά τη μεγαλύτερη επικονιαστική ικανότητα τους, οι πληθυσμοί τους είναι μικρότεροι (μερικές εκατοντάδες) και το κόστος αρκετά μεγάλο (60-120€). Έτσι η χρήση μελισσιών για τους καλλιεργητές είναι μονόδρομος. Η διαφορά στην παραγωγή είναι τεράστια. Με μέλισσες 3000 κιλά στο στρέμμα, χωρίς μέλισσες 50 κιλά στο στρέμμα. Αν υπολογίσουμε ότι μόνο στην περιοχή Νέων Μουδανιών, στη Χαλκιδική, καλλιεργούνται 30.000 στρέμματα βερικοκιάς, γίνεται εμφανές πόσο μεγάλης οικονομικής σημασίας είναι η παρουσία μελισσιών δίπλα στους οπωρώνες. Άλλαξε βέβαια και η συμπεριφορά των παραγωγών. Όλοι προσπαθούν να προσελκύσουν μελίσσια κοντά στα κτήματα τους.

Η πρώτη χρονιά της συνεργασίας, σε μεγάλη κλίμακα, μελισσοκόμων και βερυκοπαραγωγών οδεύει προς το τέλος της. Το όφελος αμοιβαίο. Τόσο για τους μελισσοκόμους, όσο και οι καλλιεργητές επετεύχθη το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ελπίζοντας ότι δεν θα υπάρξουν δυσάρεστες εκπλήξεις, μέχρι την ολοκλήρωση της ανθοφορίας, ανανεώνουμε για του χρόνου το ραντεβού με τις βερικοκιές

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε πατήστε εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση.

Βασίλης Λιάκος
Π. Καθηγητής στην Κτηνιατρική Σχολή του ΑΠΘ

Παγκόσμια αναστάτωση προκάλεσε στους μελισσοκομικούς κύκλους η ηλεκτρονική δημοσίευση μιας ανακοίνωσης του γερμανικού πανεπιστημίου Hohenheim με τίτλο «Παράσιτο των μελισσών: Οι ερευνητές ανακαλύπτουν το φάρμακο κατά του ακάρεος Βαρρόα». Η ανακοίνωση έγινε στις 12 Ιανουαρίου 2018 από τον Florian Kllebs, υπεύθυνο επικοινωνίας του πανεπιστημίου, ο οποίος προλόγιζε με πολύ κολακευτικά σχόλια ένα άρθρο με τίτλο «Το χλωριούχο λίθιο σκοτώνει αποτελεσματικά το παράσιτο της μέλισσας Varroa destructor με διασυστημικό τρόπο δράσης». Στο άρθρο αυτό που είχε δημοσιευθεί την ίδια ημέρα στον ιστότοπο http://www.nature.come/articles/ αναφέρονταν τα πρώτα αποτελέσματα έρευνας, που διεξάγεται από ερευνητές του συγκεκριμένου πανεπιστημίου και η οποία αφορά τη χρήση αλάτων του λιθίου στην καταπολέμηση της βαρρόα.

Τα κολακευτικά σχόλια κα ο χαρακτηρισμός το χλωριούχου λιθίου ως «το μυστικό θαυματουργό όπλο ενάντια στο παράσιτο» από τον Florian Kllebs, δημιούργησαν μεγάλες προσδοκίες στους μελισσοκόμους. Η είδηση της ανακάλυψης ενός αποτελεσματικού φαρμάκου κατά της βαρρόα διαδόθηκε αστραπιαία. Μετά από αυτή τη δημοσίευση πολλά μελισσοκομικά περιοδικά, μεταξύ των οποίων και η Μελισσοκομική Επιθεώρηση, αναπαρήγαγαν την είδηση και αναφέρθηκαν κολακευτικά στο νέο φάρμακο. (διαβάστε το σχετικό άρθρο εδώ) Τα μελισσοκομικά blogs πήραν φωτιά σε Ευρώπη και Αμερική. Δεν πρόλαβε κυριολεκτικά να αναρτηθεί ηλεκτρονικά η είδηση και οι ερωτήσεις για τη δοσολογία τον τρόπο και το χρόνο χορήγησης του φαρμάκου άρχισαν να πέφτουν βροχή. Δεν άργησαν όμως να εμφανισθούν και οι επικρίσεις, οι αντιρρήσεις και άλλα παρόμοια που συμβαίνουν στα μελισσοκομικά blogs.
Επειδή και σε ελληνικά blogs εμφανίσθηκαν δημοσιεύσεις σχετικές με το χλωριούχο λίθιο υπάρχει πιθανότητα κάποιοι να θελήσουν να «πειραματισθούν» με το υποτιθέμενα αποτελεσματικό νέο φάρμακο. Για να αποτρέψω τέτοιες πιθανές ενέργειες, θεώρησα σκόπιμο να αναφερθώ στα αποτελέσματα αυτής της έρευνας και να παραθέσω την προσωπική μου άποψη για το νέο φάρμακο.
Από τη μελέτη του συγκεκριμένου άρθρου καθώς και των εγγράφων που υποβλήθηκαν, από τους ερευνητές και συντάκτες του συγκεκριμένου άρθρου, για την απόκτηση αποκλειστικότητας (πατέντας) κατέληξα στα παρακάτω.
Η διαπίστωση των ακαρεοκτόνων ιδιοτήτων του χλωριούχου λιθίου αποτελεί μια πρώτου μεγέθους ανακάλυψη Πρόκειται πράγματι για την ανακάλυψη μιας νέας ουσίας η οποία δρα διασυστημικά και παρουσιάζει υψηλή βαρροακτόνο δράση. Η δράση όμως αυτή κατά την προσωπική μου άποψη έχει υπερεκτιμηθεί. Το χλωριούχο λίθιο μπορεί να συνεισφέρει θετικά στην καταπολέμηση της βαρρόα, δεν αποτελεί όμως την λύση που επιθυμούν οι μελισσοκόμοι.
Σύμφωνα με τους ερευνητές η έρευνα δεν έχει ολοκληρωθεί, ώστε η χρήση του νέου φαρμάκου να καταστεί αποτελεσματική ενάντια στη βαρρόα και ασφαλής για το μελίσσι, το μελισσοκόμο και τα προϊόντα του μελισσιού.
Από τους μέχρι σήμερα πειραματισμούς, οι οποίοι διεξήχθησαν σε μέλισσες σε κλουβιά και σε τεχνητούς αφεσμούς των 20.000 χιλιάδων μελισσών, έχει διερευνηθεί ο τρόπος χορήγησης, η θεραπευτική δόση με την υψηλότερη αποτελεσματικότητα και τις ελάχιστες επιπτώσεις στις ενήλικες μέλισσες καθώς και η ασφαλής για τις μέλισσες διάρκεια χορήγησης του φαρμάκου. Από την έρευνα αυτή διαπιστώθηκε επίσης ότι το νέο φάρμακο έχει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα.
Υψηλή αποτελεσματικότητα έναντι της βαρρόα (90%).
Δρα διασυστημικά. Το φάρμακο προσλαμβάνεται από τις μέλισσες με την τροφή, κυκλοφορεί στον οργανισμό τους, οι βαρρόα μυζούν αιμολέμφο προσλαμβάνουν το φάρμακο και πεθαίνουν.
Είναι υδατοδιαλυτή ουσία, δεν απορροφιέται από το κερί, δεν συσσωρεύεται στις κηρήθρες και δεν δημιουργεί μακρόχρονα προβλήματα στο μελίσσι.
Έχει χαμηλή τοξικότητα στα θηλαστικά, όταν προσλαμβάνεται από το στόμα και δεν δημιουργεί προβλήματα στον άνθρωπο.
Δεν έχει εντομοαπωθητικές ιδιότητες.
Η πρώτη ύλη έχει χαμηλό κόστος και πιστεύεται ότι η τιμή του, όταν διατεθεί στο εμπόριο, θα είναι λογική.
Σύμφωνα πάντα με τους ερευνητές τα αποτελέσματά τους αντιπροσωπεύουν τα πρώτα βήματα στην ανάπτυξη ενός νέου κτηνιατρικού προϊόντος και ότι απαιτούνται πειράματα σε μελίσσια στη φύση για να ερευνηθούν οι υποθανατηφόρες και γενικότερα οι μακρόχρονα δυσμενείς επιπτώσεις στις μέλισσες και το γόνο καθώς και τυχόν υπολείμματα στο μέλι. Γεγονός που μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι μέχρι την ανακοίνωση αυτών των αποτελεσμάτων δεν είχε διερευνηθεί οτιδήποτε αφορά το μελίσσι συνολικά όπως: η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου σε μελίσσια που εκτρέφουν γόνο, η θανάτωση ή μη των βαρρόα που βρίσκονται στο σφραγισμένο γόνο, οι τυχόν επιπτώσεις στην ωοτοκία της βασίλισσας, στην υγεία και την ανάπτυξη του γόνου και στη συμπεριφορά των μελισσών μέσα και έξω από την κυψέλη.
Τα έγγραφα που συνοδεύουν την αίτηση της αποκλειστικότητας (πατέντας) δημιουργούν ερωτηματικά σ΄ότι αφορά το βάθος της έρευνας που έχει γίνει μέχρι σήμερα από τους γερμανούς ερευνητές. Συγκεκριμένα στην πατέντα που πήραν αναφέρεται ότι έχουν λάβει την αποκλειστικότητα για κάθε οργανικό ή ανόργανο άλας του λιθίου το οποίο θα χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά η προληπτικά ενάντια στη βαρρόα, με μορφή που μπορεί να ψεκασθεί ή να τροφοδοτηθεί σε υγρή μορφή ή μορφή πίττας. Στις αποκλειστικότητες που αφορούν την πατέντα αναφέρονται με κάθε λεπτομέρεια οι συγκεντρώσεις του φαρμάκου, τα είδη των μελισσών, η κατάσταση του μελισσιού και η εποχή χορήγησης. Ιδιαίτερο πρακτικό ενδιαφέρουν έχουν οι με αριθμό 13 και 14 αξιώσεις ευρεσιτεχνίας που αναφέρουν αυτολεξεί: « 13. Ένα οργανικό ή ανόργανο άλας λιθίου για χρήση σύμφωνα με την αξίωση 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 ή 12, όπου το εν λόγω άλας λιθίου χορηγείται στις εν λόγω μέλισσες την περίοδο μείωσης της ωοτοκίας. 14. Ένα οργανικό ή ανόργανο άλας του λιθίου για χρήση σύμφωνα με την αξίωση 13, όπου το εν λόγω άλας λιθίου χορηγείται στις εν λόγω μέλισσες το Σεπτέμβριο, τον Οκτώβριο, τον Νοέμβριο και / ή το Δεκέμβριο».

Από τα αναφερόμενα στις αξιώσεις αυτές φαίνεται ότι το φάρμακο πρέπει να χορηγείται στα μελίσσια την περίοδο που διακόπτεται η ωοτοκία με άλλα λόγια σε μελίσσια χωρίς γόνο. Γεγονός που επιτρέπει να υποθέσουμε ότι οι ερευνητές ή γνωρίζουν ή έχουν βάσιμες υποψίες ότι το χλωριούχο λίθιο καθώς και τα άλλα άλατα του λιθίου δεν σκοτώνουν τη βαρρόα στο σφραγισμένο γόνο. Αν τα πράγματα είναι έτσι το νέο φάρμακο δεν αποτελεί ριζική λύση για τη βαρρόα. Πιθανότατα να υπερτερεί των κλασικών ακαρεοκτόνων στο ότι δεν θα αφήνει κατάλοιπα στο κερί και στο ότι δεν υπάρχουν ανθεκτικά στελέχη βαρρόα. Επειδή δεν γνωρίζουμε ακόμη τις τυχόν επιπτώσεις του χλωριούχου λιθίου στη βασίλισσα και τον ασφράγιστο γόνο, δεν βρίσκουμε σε τι μπορεί να πλεονεκτεί έναντι του οξαλικού οξέος του οποίου η αποτελεσματικότητα σε μελίσσια χωρίς γόνο είναι ίδια ή και υψηλότερη.
Ας ελπίζουμε ότι με την έρευνα που θα ακολουθήσει τα άλατα του λιθίου να αποδειχθούν αποτελεσματικότερα ενάντια στη βαρρόα και ασφαλέστερα για τα μελίσσια και να αποτελέσουν ένα ισχυρότερο όπλο για την αντιμετώπισή της.

Βιβλιογραφία.
https://idw-online.de/de/news687389. Bienen-Parasit: Forscher entdecken Medikament gegen Varroa-Milbe
https://www.nature.com/articles/s41598-017-19137-5. Lithium chloride effectively kills the honey bee parasite Varroa destructor by a systemic mode of action.
https://patents.google.com/patent/WO2017042240A1/en Lithium metal salt for use in treatment of varroa destructor mite infestation of honey bees.

 Νίκος Παππάς – Βιολόγος
Μελισσοκομική Επιθεώρηση

Ερευνητές του πανεπιστημίου Hoenheim στη Στουττκάρδη της Γερμανίας
και της εταιρείας βιοτεχνολογίας SiTOOLS, στα πλαίσια ερευνών ενάντια
στη βαρρόα, εντελώς συμπτωματικά ανακάλυψαν ότι το άλας του λιθίου,
χλωριούχο λίθιο, τροφοδοτούμενο στις μέλισσες θανατώνει την βαρρόα.

Οι ερευνητές εργάζονταν σύμφωνα με μια συγκεκριμένη μέθοδο,(RNA Interferance),
η οποία στοχεύει στην εξουδετέρωση συγκεκριμένων γονιδίων της
βαρρόα ζωτικής σημασίας για την επιβίωσή της. Πρόκειται για μια σύγχρονη
μέθοδο στην ιατρική οι εφευρέτες της οποίας βραβεύτηκαν το 2006 με το βρα-
βείο Νόμπελ ιατρικής.

Στην προσπάθειά τους να καθαρίσουν τμήματα RNA τα οποία εν συνεχεία θα
τα χρησιμοποιούσαν για να καλύψουν κάποια τμήματα του RNA της βαρρόα ση-
μαντικά για την ζωή της, όπως παραπάνω αναφέραμε, χρησιμοποίησαν και το
χλωριούχο λίθιο ώς ένα από τα υλικά της μεθόδου. Προς έκπληξή τους όμως
κατά το πείραμα τα βαρρόα πέθαιναν και στην ομάδα που δεχόταν την θεραπεία
αλλά και στον μάρτυρα.

Μετά από δύο χρόνια ερευνών εντόπισαν ότι η αιτία των απρόσμενων θα-
νάτων ήταν το χλωριούχο λίθιο. Τελικά με πειράματα που ακολούθησαν εξα-
κρίβωσαν και τα ποσοτικά στοιχεία του νέου αυτού όπλου κατά της βαρρόα. Η
αποτελεσματικότητα βρέθηκε ότι είναι πάνω από 90%. Το «φάρμακο» διαλύεται
στο σιρόπι και χορηγείται στο μελίσσι.

Για να αποκλείσουν την πιθανότητα η δράση να μην οφείλεται στο λίθιο αλλά
στο χλώριο δοκίμασαν άλλα τρία άλατα το χλωριούχο κάλιο, το χλωριούχο νά-
τριο (μαγειρικό αλάτι) και χλωριούχο μαγνήσιο. Διαπίστωσαν ότι τα δύο πρώτα
δεν έχουν καμία επίδραση στη βαρρόα ενώ το χλωριούχο μαγνήσιο θανάτωσε
όλες τις μέλισσες εντός πέντε ημερών.

Οι ερευνητές βρίσκονται ήδη σε διαβουλεύσεις με φαρμακευτική εταιρεία για
την παρασκευή του νέου φαρμάκου και την κατάθεση του σχετικού φακέλου
στις αρμόδιες αρχές ώστε το φάρμακο να κυκλοφορήσει νόμιμα στην αγορά.
Σε ανακοίνωση των επιστημόνων αναφέρεται ότι οι μελισσοκόμοι δεν πρέπει
να αρχίσουν να αυτοσχεδιάζουν με το λίθιο για την παρασκευή ιδιοσκευασμά-
των διότι αυτό αντίκειται στη νομοθεσία περί κτηνιατρικών φαρμάκων σ΄ όλη την
Ευρώπη και τονίζουν ότι θα απαιτηθεί αρκετός χρόνος ακόμη μέχρι να φτάσουν
στο τελικό προϊόν.

Να τονίσουμε ότι δεν έχουν ερευνηθεί όλες οι πτυχές του φαρμάκου ούτε οι
μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να εμφανισθούν
στις μέλισσες και στο μελίσσι, καθώς και στα προϊόντα.

Διαβάστε επίσης σχετικό άρθρο για το χλωριούχο λίθιο εδώ

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε πατήστε εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση.

Νίκος Παππάς
Βιολόγος

Πρώτα απ΄ όλα πρέπει να διευκρινίσουμε δύο έννοιες που εύκολα συγχέονται: Η μια είναι η έννοια της αξίας ενός φυτού και η δεύτερη της σημασίας του φυτού από μελισσοκομικής πλευράς φυσικά. Ένα φυτό που προσφέρει στις μέλισσες μεγάλες ποσότητες καλής ποιότητας νέκταρος έχει μεγάλη αξία. Η σημασία του σχετίζεται με την συχνότητα που συναντάται το φυτό αυτό, είτε ως αυτοφυές ή σαν καλλιεργούμενο από τον άνθρωπο. Γίνεται έτσι φανερό ότι ένα φυτό με μεγάλη μελισσοκομική αξία μπορεί να μη συναντάται  σε αξιόλογες εκτάσεις   κι έτσι να μην έχει πρακτικά κανένα θετικό αποτέλεσμα για τη μελισσοκομία μιας χώρας ή μιας περιοχής, δηλαδή να μην έχει μελισσοκομική σημασία, ενώ ένα φυτό με μέτρια ή μικρή μελισσοκομική αξία να έχει αντίθετα μεγάλη μελισσοκομική σημασία γιατί οι εκτάσεις που καλύπτει είναι αξιόλογα μεγάλες. Ο ευκάλυπτος για παράδειγμα έχει μεγάλη μελισσοκομική αξία, όμως για τη χώρα μας δεν έχει μελισσοκομική σημασία διότι δεν υπάρχει σε μεγάλες εκτάσεις.

Από τα παραπάνω συμπεραίνεται ότι το ιδανικότερο  είναι να έχουμε μεγάλες εκτάσεις με φυτά μεγάλης μελισσοκομικής αξίας, όπως είναι για παράδειγμα  τo πεύκo.

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι αξιολόγησης των μελισσοκομικών φυτών. Παρακάτω θα αναφέρουμε τέσσερις από αυτούς. Πρέπει  να επισημάνουμε ήδη από την αρχή ότι κανένας  από τους τρόπους αυτούς από μόνος του δεν μπορεί να δώσει αξιόπιστες πληροφορίες  για ένα φυτό, αλλά όλοι αυτοί αλληλοσυμπληρώνονται.

1.Το ζύγισμα των μελισσιών. Παρακολουθούμε και καταγράφουμε τις διακυμάνσεις του βάρους των μελισσιών σε καθημερινή βάση αφού τα μελίσσια έχουν μεταφερθεί σε κάποια ανθοφορία που θέλουμε να αξιολογήσουμε. Στο τέλος ζυγίζεται  το μέλι που παίρνουμε στον τρύγο.

Το μειονέκτημα της μεθόδου είναι ότι δεν μπορεί κανείς να γνωρίζει  αν η αύξηση του βάρους που δείχνει η ζυγαριά προέρχεται από το νέκταρ που φέρνουν οι μέλισσες στη κυψέλη, από τη γύρη ή από το ίδιο το μελίσσι καθώς αυξάνει ο πληθυσμός του. Εκτός αυτού προβλήματα δημιουργούνται  και όταν στην συγκεκριμένη περιοχή ανθίζουν ταυτόχρονα περισσότερα από ένα μελισσοκομικά φυτά. Για να είναι τα αποτελέσματα πιο κοντά στη πραγματικότητα πρέπει να ληφθεί υπόψη η έκταση της βλάστησης καθώς και ο αριθμός των μελισσιών που υπάρχουν στην  περιοχή κατά τη χρονική διάρκεια των μετρήσεων.

2. Ανάλυση γυρεοκόκκων στο μέλι. Η μέθοδος αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι κατά τη συλλογή του νέκταρος και την αποθήκευση στα κελιά των κηρηθρών μετά την σχετική επεξεργασία από τις μέλισσες, παραμένει σ΄ αυτό ένα αριθμός γυρεοκκόκων  από το φυτό προέλευσής του. Η μέτρηση των γυρεοκκόκων γίνεται στο μικροσκόπιο. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η γνώση της μορφολογίας των γυρεοκκόκων, γίνεται δηλαδή μόνο από ειδικούς.

Αν και η μέθοδος αυτή έχει μεγάλα προβλήματα μπορεί να χρησιμοποιηθεί βοηθητικά όταν θέλουμε να καθορίσουμε τις ποσότητες μελιού που προέρχονται από διάφορα φυτά όταν η ανθοφορία τους συμπίπτει. Οι δυσκολίες οφείλονται στο γεγονός  ότι ο αριθμός των γυρεοκκόκων που τελικά μένουν στο μέλι διαφέρουν από φυτό σε φυτό. Τα τελευταία πολλά χρόνια έχουν γίνει  μεγάλες προσπάθειες, ιδιαίτερα από το εργαστήριο Μελισσοκομίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και έχουν καταρτιστεί λίστες που δίνουν αυτή σχέση μεταξύ αριθμού γυρεοκκόκων και μελιού.  Έτσι γνωρίζουμε ότι η καστανιά έχει στο μέλι της πάρα πολλούς γυρεοκκόκους αντίθετα  πολλοί λίγοι θα είναι οι γυρεόκκοκοι από πορτοκαλιά ή από βαμβάκι στην ίδια ποσότητα μελιού.

Η γυρεσκοπική ανάλυση βοηθάει πάρα πολύ όταν θέλουμε να προσδιορίσουμε τον τόπο προέλευσης ενός μελιού, ιδιαίτερα όταν θέλουμε να διαπιστώσουμε αν το μέλι είναι εισαγόμενο ή ελληνικής παραγωγής.

Εδώ, για να αποφευχθούν παρανοήσεις,  πρέπει να έχουμε υπ ΄ όψη μας ότι είναι δυνατόν νε βρεθούν γυρεόκκοκοι που κανονικά  δεν θα έπρεπε, όταν τα μελίσσια βρέθηκαν κοντά σε βοτανικούς κήπους όπου υπάρχουν φυτά από άλλες περιοχές του κόσμου  ή ακόμα (σπάνιο βέβαια για μας)  αν τροφοδοτήθηκαν τα μελίσσια με τροφές που περιείχαν γύρη από άλλες χώρες.

3. Μέτρηση του νέκταρος στο άνθος. Με τη μέθοδο αυτή γίνεται μέτρηση του παραγόμενου νέκταρος ενός άνθους για 24 ώρες. Το άνθος είναι προστατευμένο από επισκέψεις μελισσών και άλλων εντόμων.

Είναι αναγκαίο να γίνουν πολλές τέτοιες μετρήσεις γιατί έχουν διαπιστωθεί μεγάλες διακυμάνσεις στις εκκρίσεις νέκταρος από το ίδιο φυτό. Εκτός αυτού πρέπει να μετρηθεί η πυκνότητα του νέκταρος καθώς και η περιεκτικότητά του σε ζάχαρα. Από μόνη της η απόλυτη τιμή των ζαχάρων δεν αρκεί για  να μας δώσει την μελισσοκομική αξία ενός φυτού, γιατί μπορεί η ίδια ποσότητα  ζαχάρων να βρίσκεται σε αραιό διάλυμα οπότε οι μέλισσες είναι υποχρεωμένες να μεταφέρουν και το νερό  που μπορεί να τους είναι περιττό. Ή να βρίσκονται σε μεγάλη πυκνότητα οπότε η αξία του νέκταρος είναι μεγάλη.

Βέβαια δεν αρκεί  η μέτρηση και η αξιολόγηση ενός άνθους μόνο για να βγουν συμπεράσματα για το συγκεκριμένο φυτό, αλλά έχει σημασία ο αριθμός των ανθέων που φέρει κάθε φυτό ή ακόμη πόσα άνθη αναλογούν σε μια μονάδα μέτρησης επιφάνειας π.χ. ενός εκταρίου.

4. Παρατήρηση και καταμέτρηση των επισκέψεων των μελισσών. Οι μέλισσες “πετούν” στα άνθη όταν υπάρχει κάτι να πάρουν. Όταν δεν είναι δυνατό να πάρουν κάτι λόγω π.χ. της κατασκευής του άνθους οι μέλισσες γρήγορα το “αντιλαμβάνονται” και δεν ξαναπετούν στο ίδιο άνθος. Η παρατήρηση γίνεται συνήθως σε μια έκταση ενός τετραγωνικού μέτρου, όπου σημειώνεται ο αριθμός των μελισσών που συγχρόνως ροφούν το νέκταρ και συγκρίνεται με ένα άλλο φυτό σχεδόν ταυτόχρονα και με το ίδιο τρόπο. Εκτός αυτού σημειώνεται και ο χρόνος  παραμονής της μέλισσας  σε ένα άνθος. Έτσι μπορούμε να πούμε αν η επίσκεψη των μελισσών είναι εντατική, μέτρια ή μικρή.

Με τις μεθόδους αυτές μπορεί κανείς να αξιολογήσει τα μελισσοκομικά φυτά χωρίς να προσπερνάμε το γεγονός ότι μια σημαντική πηγή πληροφοριών αποτελούν οι ίδιοι οι μελισσοκόμοι. Πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι οι Έλληνες μελισσοκόμοι διαθέτουν μια αξιόλογοι γνώση  μελισσοκομικών φυτών της Ελλάδος που αρχίζει από την ονομασία του  φυτού, τις περιοχές που φυεται, τις συνθήκες  που πρέπει να επικρατούν για νεκταροέκκριση  μέχρι και τις αποδόσεις που μπορεί κανείς να πάρει. Αν κάποιος ήθελε ν΄ ασχοληθεί με το θέμα αυτό θα έπρεπε κατά τη γνώμη μου να άρχιζε αξιοποιώντας τις πολύτιμες γνώσεις των μελισσοκόμων. Πρέπει να βρει τους κατάλληλους μελισσοκόμους και θα τους βρει μεταξύ των μεγαλυτέρων σε ηλικία και μεγαλύτερη εμπειρία.

Κλείνοντας  θα ήθελα να τονίσω κάτι που και στην αρχή έχει αναφερθεί ότι  δηλαδή καμία από τις μεθόδους που αναφέρθηκαν είναι ικανή από μόνη της να μας δώσει ικανοποιητικά στοιχεία, όλες μαζί όμως συμπληρώνοντας η μία την άλλη μας δίνουν τόσες πληροφορίες ώστε να μπορούμε να αξιολογήσουμε τα μελισσοκομικά φυτά.

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε πατήστε εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση.

Σημαντικές πληροφορίες αποκόμισαν οι συμμετέχοντες μετά την ολοκλήρωση του 2ημερου σεμιναρίου Βασιλοτροφίας  στην Κίσσαμο. Πλήθος μελισσοκόμων συμμετείχαν από όλη την Κρήτη. Στο σεμινάριο συμμετείχαν και τυποποιητές, γεωπόνοι, γεωργικοί σύμβουλοι οι οποίοι μαζί με τους μελισσοκόμους  εξέφρασαν αλλά και απέστειλαν  τις ευχαριστίες τους στον ομότιμο καθηγητή κ.Θρασιβούλου και στους συνεργάτες του ΑΠΘ εργαστηρίου μελισσοκομίας, καθώς η κ.Λαζαρίδου είναι εξωτερικός συνεργάτης του ΑΠΘ για την προσπάθεια τους στην κατοχύρωση του Π.Ο.Π. ΠΕΥΚΟΘΥΜΑΡΟΜΕΛΟ ΚΡΗΤΗΣ (Προϊόν Ονομασίας Προέλευσης).

Τη δεύτερη μέρα του σεμιναρίου καλωσόρισε τους συμμετέχοντες η αντιδήμαρχος Κισσάμου κ. Πατερομιχελάκη .Ο διοργανωτής του σεμιναρίου. Κ. Κυριακογιαννάκης τεχνολόγος γεωπόνος εκπαιδευόμενος σε θέματα Μελισσοκομίας ευχαρίστησε  το Δήμο Κισσάμου για την άψογη φιλοξενία, την εισηγήτρια κ. Λαζαρίδου και τους συνεργάτες του που στήριξαν αυτή την πρωτοβουλία που είχε σαν στόχο τη βελτίωση των μελισσοκομικών χειρισμών για το βέλτιστο αποτέλεσμα στην παραγωγή των παραγωγών, αλλά και την ικανοποίηση από την επιμόρφωση συμμετεχόντων και διοργανωτών.

Κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου λειτούργησε και Έκθεση μελισσοκομικών ειδών την οποία επισκέφτηκαν και παιδιά που βρέθηκαν στην Κίσσαμο εν όψη του 15ου μαθητικού πρωταθλήματος σκακιού Δυτικής Κρήτης.