Τανανάκη Χρύσα
Εργαστήριο Μελισσοκομίας –Σηροτροφίας Α.Π.Θ.
tananaki@agro.auth.gr

 Η πρόπολη αποτελεί ένα προϊόν που παράγουν οι μέλισσες προκειμένου να χρησιμοποιηθεί από αυτές για προστατευτικούς σκοπούς, έναντι παθογόνων, εχθρών και αντίξοων καιρικών συνθήκων. Οι ευεργετικές ιδιότητές της έγιναν από νωρίς αντιληπτές από το άνθρωπο γι’ αυτό και χρησιμοποιήθηκε στην παραδοσιακή ιατρική. Οι επουλωτικές, αντιμυκητιακές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις της είναι ιδιαίτερα αποδεκτές από την επιστημονική κοινότητα, καθώς εκτός από εμπειρικές αναφορές υπάρχει και πληθώρα ερευνητικών δεδομένων. Το έντονο και αυξανόμενο ερευνητικό ενδιαφέρον για την προέλευση, τη σύσταση και τις βιολογικές δράσεις αυτού του μελισσοκομικού προϊόντος γίνεται αντιληπτό από τον μεγάλο αριθμό ερευνών/εφαρμογών που δημοσιεύονται/ανακοινώνονται και που την τελευταία δεκαετία ξεπερνά τις 2.000 ετησίως. Παρά τις αυξημένες βιολογικές εφαρμογές της οι πληροφορίες που δίνονται για τις δράσεις της έναντι των ιών είναι περιορισμένες, καθώς η δομή και η λειτουργία των συστατικών της έναντι αυτών των παθογόνων απαιτούν σύγχρονες τεχνικές ανάλυσης για την κατανόηση των εμπλεκόμενων μηχανισμών και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

Οι ιοί είναι υποχρεωτικά ενδοκυτταρικοί καθώς δεν διαθέτουν τα απαραίτητα γονίδια, ένζυμα και μηχανισμούς για αναπαραγωγή. Λόγω του μεγέθους τους (20-1000 nm) χρειάστηκε να κατασκευαστεί το πρώτο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (1938) για να παρατηρηθούν. Αργότερα στις δεκαετίες του ‘80 και ’90 η πρόοδος στη μοριακή βιολογία επέτρεψε την αναγνώριση πολλών από αυτούς. Απουσία μηχανισμών αναπαραγωγής, οι ιοί προσβάλουν φυτικά, ζωικά, ανθρώπινα κύτταρα ακόμη και βακτήρια (κύτταρα-ξενιστές) προκειμένου να επιβιώσουν και να πολλαπλασιαστούν. Αρχικά ο ιός συνδέεται σε συγκεκριμένα μόρια της επιφάνειας του κυττάρου-ξενιστή, διαπερνά την κυτταρική μεμβράνη και διεισδύει στο εσωτερικό του κυττάρου. Εκεί «αναγκάζει» το κύτταρο να παράξει ιικές πρωτεΐνες και να σχηματίσει εκατοντάδες νέα σωματίδια του ιού, ενώ στη συνέχεια οι νέοι ιοί διαφεύγουν από το κύτταρο για να συνεχίσουν το καταστροφικό τους έργο. Πολλές ασθένειες του ανθρώπου προκαλούνται από τους ιούς, όπως η γρίπη, η ανεμοβλογιά ο έρπης, το AIDS και η ηπατίτιδα. Είναι πολύ ανθεκτικοί σε χαμηλές θερμοκρασίες και απαιτούν θερμοκρασίες μεγαλύτερες από τους 60 ⁰C ή τη χρήση απολυμαντικών ή οξειδωτικών παραγόντων για να αδρανοποιηθούν. Παρουσιάζουν ιδιαίτερη εξειδίκευση (συνήθως προσβάλλουν ένα οι λίγα είδη οργανισμών) και πολλοί από αυτούς μεταλλάσσονται σε νέα στελέχη. Εξαιτίας των λίγων γονιδίων που διαθέτουν αναπαράγονται πολύ γρήγορα, ενώ πολλοί από αυτούς παρουσιάζουν έντονη μεταδοτικότητα δημιουργώντας πολλές φορές σημαντικά προβλήματα, όπως τον τελευταίο καιρό συμβαίνει με τον νέο κορονοϊό (covid -19). Για την πρόληψη και αντιμετώπισή τους η επιστημονική κοινότητα εστιάζεται στην παραγωγή εμβολίων και αντιικών φαρμάκων.

Στο πλαίσιο όλων των προαναφερόμενων δεδομένων τίθεται το ερώτημα αν η πρόπολη εμφανίζει δράσεις έναντι των ιογενών ασθενειών. Η ασφαλέστερη οδός για να απαντηθεί το ερώτημα είναι η διερεύνηση τεκμηριωμένων επιστημονικών δεδομένων. Στις επόμενες παραγράφους παρατίθενται εν’ συντομία τεκμηριωμένες δοκιμές αποτελεσματικής χρήσης εκχυλισμάτων πρόπολης για την αντιμετώπιση τέτοιου είδους προβλημάτων.

Α. Ιός της γρίπης

Οι ιοί της γρίπης συνήθως προσβάλλουν μόνο ένα είδος και δεν μεταδίδονται σε άλλα. Ωστόσο, έχουν πλέον παρατηρηθεί περιπτώσεις γρίπης των πτηνών σε ανθρώπους. Από το πλήθος των διαφορετικών τύπων γρίπης των πτηνών, τέσσερεις προσβάλουν τον άνθρωπο (H5N1, H7N3, H7N7 και H9N2) προκαλώντας τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της γρίπης με υψηλό πυρετό, πολύ συχνά πνευμονία αλλά και σοβαρές επιπτώσεις σε άλλα ζωτικά όργανα.

Δείγματα πρόπολης από Βουλγαρία, Αλβανία, Αίγυπτο Βραζιλία, Μογγολία και Κανάριους Νήσους δοκιμάστηκαν έναντι του ιού των πτηνών H7N7. Ειδικότερα οι επιδράσεις στην κυτταροπαθογόνο δράση του ιού που απομονώθηκε από αυγά κότας δοκιμάστηκε για εννέα δείγματα πρόπολης. Το 89% των εκχυλισμάτων πρόπολης παρουσίασε αντιική δράση, με το 67% αυτών να χαρακτηρίζεται ως σημαντική (συντελεστής εκλεκτικότητας (SI)>4) και με ένα δείγμα από τις Κανάριους Νήσους να παρουσιάζει ιδιαίτερα υψηλή δράση. Στην έρευνα αυτή η πιθανή αντιική δράση της πρόπολης αποδόθηκε στα φλαβονειδή που περιέχει, ενώ παράλληλα σημειώθηκε ότι πολλά από τα αταυτοποίητα μέχρι στιγμής συστατικά της μπορεί να είναι ευεργετικά (Kujumgiev, et al., 1999).

O ιός της γρίπης τύπου Α (Η1Ν1) που αρχικά ονομάστηκε γρίπη των χοίρων είναι ένας υπότυπος της γρίπης που μπορεί να μη δημιουργήσει συμπτώματα όταν μεταδοθεί στον άνθρωπο, αλλά και να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στο αναπνευστικό σύστημα. Μελετήθηκε εργαστηριακά μέσω μικροσκοπικής παρατήρησης των κυτταρικών μεταβολών, η αντιική δράση διαλυμάτων πρόπολης έναντι του H1N1 πριν και μετά την επιμόλυνση νεφρικών κύτταρων που χρησιμοποιήθηκαν ως ξενιστές του ϊού. Αν και οι αποτελεσματικές συγκεντρώσεις των διαλυμάτων πρόπολης παρουσίαζαν επιπρόσθετα και κυτταροτοξική δράση μη επιτρέποντας την πρακτική χρήση τους εντούτοις στην έρευνα αυτή επισημαίνεται η συμβολή των συστατικών της πρόπολης στην διακοπή του μηχανισμού πολλαπλασιασμού του ιού καθώς και στη θωράκιση των κυττάρων ξενιστών έναντι της ιϊκής προσβολής (Governa et al., 2019)

Β. Ο ιός του έρπητα

Ο ιός HSV-1 προκαλεί βλάβες κυρίως στην στοματική κοιλότητα και είναι γνωστός συνήθως με τη μορφή του επιχείλιου έρπητα, ενώ ο HSV-2 είναι ο έρπης των γενετικών οργάνων. Χαρακτηριστικό όλων των ερπητοϊών είναι ότι μετά την υποχώρηση της αρχικής λοίμωξης, δεν εγκαταλείπουν τον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά διατηρούνται σε λανθάνουσα κατάσταση, που αργότερα μπορεί να ενεργοποιηθεί.

Σε σχετική έρευνα ελέγχθηκε η δράση εκχυλισμάτων πρόπολης σε συγκεντρώσεις 25, 50, 100, 200, και 400 μg/ml έναντι των δυο προαναφερόμενων ιών. Υψηλότερες συγκεντρώσεις δεν χρησιμοποιήθηκαν καθώς σε προπειράματα διαπιστώθηκε ότι έχουν τοξική δράση, έναντι των ηπατικών κυττάρων που χρησιμοποιήθηκαν ως κύτταρα-ξενιστές. Στα προσβεβλημένα από τον ιό κύτταρα που εφαρμόστηκε η πρόπολη (100μg/ml) δεν παρουσιάστηκαν παθολογικές μεταβολές (μορφολογικές και δομικές αλλοιώσεις) που σχετίζονται με την ανάπτυξη ιού, αποδεικνύοντας ότι αυτή δρα προστατευτικά στο κύτταρο έναντι των ιών. Επιπρόσθετα η πρόπολη φάνηκε να αναστέλλει τον αναδιπλασιασμό των ιών και μάλιστα σε ρυθμό παρόμοιο με αυτό του φαρμακευτικού σκευάσματος Acyclovir που χρησιμοποιείται ως θεραπευτική αγωγή για την αντιμετώπισή τους. Σε δοκιμές εφαρμογής μιγμάτων πρόπολης και αντιβιοτικού διαπιστώθηκε συνεργιστική δράση με καλύτερη αποτελεσματικότητα έναντι των ιών και κυρίως έναντι του HSV-1 (Yildirim et al., 2016)

Για την ασφαλή δοκιμή υδατο-αιθανολικών διαλυμάτων πρόπολης (30 και 50%), αρχικά ελέγχθηκε η πιθανή κυτταροτοξική τους δράση. Στη συνέχεια διερευνήθηκε η πιθανή τους δράση έναντι των ερπητοϊών HSV-1 (επιχείλιος έρπης) και VZV (έρπης ζωστήρα), καθώς και του αδενοϊού τύπου 5 (ADV5) που προκαλεί λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Ως κύτταρα ξενιστές για τον ιό χρησιμοποιήθηκαν τα HeLa MG63. Αραιωμένα διαλύματα των εκχυλισμάτων πρόπολης δοκιμάστηκαν και τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με αυτά της ακικλοβίρης (που χρησιμοποιείται σε αντιικά σκευάσματα) του χλωρογενικού οξέος, του καφεϊκού οξέος και της γκουαρσετίνης. Για την εκτίμηση των δράσεων μελετήθηκε ο βαθμός των δομικών αλλαγών που προκάλεσαν οι ιοί στα κύτταρα-ξενιστές απουσία και παρουσία των προαναφερθέντων ουσιών και των διαλυμάτων πρόπολης, και εφαρμόστηκε η τεχνική του ανοσοφθορισμού. Διαπιστώθηκε ότι τα εκχυλίσματα πρόπολης παρουσιάζουν σημαντική δράση έναντι των ερπητοϊών HSV-1, VZV, ενώ τα υδατικά διαλύματα έναντι του αδενοϊού τύπου 5 (Hazem, 2017).

Γ. Χρήση της πρόπολης σε ιογενείς ασθένειες ζώων

Εκτός από εργαστηριακές δοκιμές που αφορούν ιούς που προσβάλλουν τον άνθρωπο έχει διερευνηθεί επίσης η χρήση της πρόπολης έναντι αυτών που δημιουργούν προβλήματα σε ζώα, με στόχο είτε την προληπτική εφαρμογή της στο σιτηρέσιο τους, είτε την ανάπτυξη θεραπευτικών πρωτοκόλλων. Ειδικότερα ερευνητικά δεδομένα αντιικής δράσης της πρόπολης σε ζώα είναι τα ακόλουθα.

Iογενής νόσος Newcastle (ND)

Είναι μια μεταδοτική ασθένεια των πτηνών που σπάνια μεταδίδεται και στον άνθρωπο, προκαλώντας ήπιο πυρετό και / ή επιπεφυκίτιδα. Η επικινδυνότητα είναι πολύ υψηλή όμως κυρίως για τα οικόσιτα πουλερικά λόγω της υψηλής ευαισθησίας τους και της πιθανότητας σοβαρών επιπτώσεων σε ορνιθοτροφεία. Μελετήθηκε η δράση εκχυλισμάτων πρόπολης από την Αίγυπτο έναντι του ιού ND σε εμβυοκύτταρα κοτόπουλου CEF ως ξενιστές. Βρέθηκε θετική επίδραση με μείωση των κυτταρικών μεταβολών και διαπιστώθηκε διαφορετική προστατευτική δράση της πρόπολης εξαρτώμενη της προέλευσής της (Abd El-Hady et al., 2007)

Νόσος του Aujeszky (PRV)

Η νόσος του Aujeszky (PRV) είναι μια ιογενής ασθένεια που προσβάλει τους χοίρους έχοντας δημιουργήσει έντονα προβλήματα στο παρελθόν στις Η.Π.Α. Μελετήθηκε η δράση αιθανολικών διαλυμάτων πρόπολης έναντι του ιού χρησιμοποιώντας νεφρικά κύτταρα ζώου (MDBK) ως ξενιστές του PRV. Διαπιστώθηκε ότι κύτταρα που είχαν δεχτεί δύο ώρες πριν την προσβολή από τον ιό διάλυμα πρόπολης 0.5 mg/ml δεν υπέστησαν αισθητές δομικές αλλοιώσεις μετά την προσβολή, αποδεικνύοντας την δυνατότητα χρήσης της πρόπολης ως μέτρο πρόληψης των χοίρων από την νόσο του Aujeszky (Búrquez et al., 2015)

Ο ιός CDV

Ο ιός CDV προσβάλει κυρίως τους σκύλους δημιουργώντας προβλήματα στο αναπνευστικό γαστρεντερικό αλλά και στο νευρικό σύστημα των ζώων, τα οποία εμφανίζουν υψηλό πυρετό, φλεγμονή στα μάτια και τη μύτη, απώλεια όρεξης και δυσκινησία. Ερευνήθηκε η δράση εκχυλισμάτων πρόπολης, καθώς και τριών φλαβονοειδών που συνήθως περιέχονται σε αυτή (γκουαρσετίνης, ναρινγενίνης, πινοσεμπρίνης) έναντι του ιού CDV. Διαπιστώθηκε η αποτελεσματικότερη δράση της πρόπολης έναντι των άλλων ουσιών όταν αυτή εφαρμόστηκε πριν την εισαγωγή του ιικού φορτίου καθώς παρατηρήθηκε μείωση της ιικής έκφρασης και αύξηση της κυτταρικής βιωσιμότητας (González-Búrquez et al., 2018)

Αν και τα ακριβή συστατικά της πρόπολης που δρουν αντιικά δεν έχουν πλήρως ταυτοποιηθεί εντούτοις η δράση της έχει αποδοθεί, είτε στην αλληλεπίδραση φλαβονειδών και φαινολικών οξέων με ιικές πρωτεΐνες με τις οποίες σχηματίζουν ασταθή σύμπλοκα και ως εκ τούτου μεταβάλλουν/εμποδίζουν την προσρόφηση και διείσδυση του ιού στο κύτταρο-ξενιστή, είτε στην δημιουργία προστατευτικού τοιχώματος στην κυτταρική μεμβράνη του κυττάρου-ξενιστή που δεν επιτρέπει την είσοδο του ιού. Επιπρόσθετα κάποια από τα συστατικά της πρόπολης φαίνεται να παρεμβαίνουν στη σύνθεση του ιικού γονιδιώματος παρεμποδίζοντας το μηχανισμό αναδιπλασιαμού τους και επομένως στον πολλαπλασιασμό τους.

Η δράση της πρόπολης έναντι των ιών αποδίδεται στην χημική της σύνθεση, η οποία είναι άμεσα συσχετιζόμενη με τη γεωγραφική προέλευσή της (Silva-Carvalho et al., 2015). Η διαφορετική χλωρίδα της κάθε περιοχής παρέχει διαφορετικής σύστασης ρητίνες, ενώ η θερμοκρασία περιβάλλοντος επιδρά αφενός στη φυσιολογία των φυτών και αφετέρου στη συμπεριφορά της μέλισσας κατά τη συλλογή. Οι μέλισσες μπορούν να συλλέξουν μόνο εκείνες τις ρητίνες που μπορούν να «πλάσουν» με τα πόδια και τα στοματικά τους μόρια, και να κουβαλήσουν στο καλαθάκι της γύρης. Παραλλακτικότητα εμφανίζεται και μεταξύ των ειδών των μελισσών. Έτσι για παράδειγμα τα συστατικά και οι δράσεις της πρόπολης που παράγει η Apis mellifera είναι διαφορετικές από αυτές των ειδών των άκεντρων μελισσών (Meliponini) της Λατινικής Αμερικής.

Πίνακας: Συσχέτιση τη γεωγραφικής προέλευσης της πρόπολής με πιθανές δράσεις της έναντι ιών στόχων

Προέλευση	Ιός/οι	Δράση/αποτελεσματικότητα
Ευρωπαϊκού τύπου/Λεύκες	Ερπητοϊοί τύπου 1 (HSV-1) και 2 (HSV-2)	Υψηλή προστασία με εφαρμογή πρόπολης πριν την προσβολή
Καφέ πρόπολη Βραζιλίας/B. dracunculifolia	Ερπητοϊός τύπου 2 (HSV-2)	Αποτελεσματική έναντι του ιού
Βραζιλιάνικη πρόπολη	Ιoί τη γρίπης Η2Ν2, Η3Ν2,	Παρεμποδίσεις στον αναδιπλασιασμό του ιού
Πράσινη πρόπολη Βραζιλίας/ B. dracunculifolia, Β.criodeda, Myrceugenia euosmo	Ιός της γρίπης Η1Ν1	Μείωση των επιδράσεων στους πνεύμονες πειραματόζωων
Ευρωπαϊκού τύπου/Λεύκες	Στελέχη των ερπητοϊών τύπου 1 και 2 (HSV-1, HSV-2) Αδενοϊός 2, ιός στοματίτιδας VSV	Μείωση του ιικού φορτίου στους ερπητοϊούς και τον αδενοϊό, λιγότερο αποτελεσματικό στον ιό της στοματίδας
Γεωπρόπολη Βραζιλίας από μέλισσες χωρίς κεντρί (Scaptotrigona postica)	Στέλεχος ερπητοϊού MacIntyre	Αναχαίτιση αναδιπλασιασμού του ιού μέσα στα κύτταρα
Κόκκινη και πράσινη πρόπολης Βραζιλίας	Ιός κοξάκι Β3, Β4 Α9, εντεροϊός 30	Καλή αντιϊκή δράση
Καναδέζικη πρόπολη/ P. trichocarpa and P. tremuloides	Ερπητοϊοί HSV-1 και HSV-2	Μείωση της διείσδυσης του ιού στο κύτταρο
Βραζιλιάνικη πράσινη πρόπολη /B. dracunculifolia	Ιός της γρίπης Η1Ν1	Ικανοποιητική αναχαίτιση στον πολλαπλασιασμό του ιού
Βραζιλιάνικη πράσινη πρόπολη	Ιός AIDS τύπου HIV-1	Το μορονικό οξύ που βρέθηκε στην πρόπολη παρουσίασε μείωση στο ρυθμό διπλασιασμού του ιού
Μεσογειακή πρόπολη από το Ισραήλ/Populus spp., Eucalyptus spp., Castanea sativa	Τ-λεμφοτρόπος ιός τύπου 1	Αναχαίτιση στον μηχανισμό πολλαπλασιασμού του ιού

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις περισσότερες των ερευνών, oι δοκιμές έχουν υλοποιηθεί σε κυτταρικές σειρές και όχι σε πειραματόζωα ή δεν αποτελούν κλινικές μελέτες στον άνθρωπο. Οι συνήθεις μορφές χορήγησης αφορούν αλκοολικά ή υδατικά εκχυλίσματα, που είναι και οι πιο συχνές πρακτικές οικιακής ή φαρμακευτικής παρασκευής σκευασμάτων πρόπολης. Σε αρκετές περιπτώσεις οι δράσεις της πρόπολης έναντι των ιών δεν έχουν αποκωδικοποιηθεί πλήρως και δεν έχει διευκρινιστεί επακριβώς η σχέση συγκεκριμένων συστατικών της έναντι αυτών. Είναι όμως αποδεκτό με βάση τις πειραματικές μελέτες, ότι αν και η πρόπολη είναι δύσκολο να δράσει έναντι των ιών όταν αυτός βρίσκεται μέσα στο κύτταρο-ξενιστή, δηλαδή μετά τη προσβολή, εντούτοις η χρήση της θωρακίζει τα κύτταρα εμποδίζοντας την διέλευση του ιού από την κυτταρική μεμβράνη. Έτσι η πρόπολη εκτός από ένα μελισσοκομικό προϊόν με έντονη αντιμυκητιακή και αντιφλεγμονώδη δράση μπορεί να αντιμετωπιστεί και ως ένα προϊόν που θωρακίζει τον ανθρώπινο οργανισμό έναντι αρκετών ιογενών ασθενειών. Αυτό αποδεικνύεται πρακτικά από το γεγονός ότι μετά τα τεκμηριωμένα ερευνητικά δεδομένα δράσης της της πρόπολης έναντι ερπητοϊών, αρκετά εμπορικά σκευάσματα με πρόπολη κυκλοφορούν στην αγορά για την αντιμετώπιση του έρπη. Τα μέχρι τώρα πειραματικά δεδομένα σε συνδυασμό με τις νέες τεχνολογικές δυνατότητες ταυτοποίησης των συστατικών και κατανόησης των μηχανισμών δράσης της, δημιουργούν ένα ιδανικό περιβάλλον για νέες μελλοντικές τεκμηριωμένες εφαρμογές της πρόπολης ακόμη και σε άλλες ιογενείς ασθένειες. Προς την κατεύθυνση αυτή δρα καταλυτικά και το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια ερευνητικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι υπάρχει σοβαρή ιική ανθεκτικότητα σε πολλά από τα υπάρχοντα αντιιικά φάρμακα, δημιουργώντας την ανάγκη για αναζήτηση νέων πιο δραστικών και εύκολα προσβάσιμων, όπως αυτά που προέρχονται από φυσικά προϊόντα χαμηλής τοξικότητας.

Βιβλιογραφία

Abd El-Hady F.K., Hegazi A.G. Wollenweber E. (2007). Effect of Egyptian Propolis on the Susceptibility of LDL to Oxidative Modification and its Antiviral Activity with Special Emphasis on Chemical Composition,

Z. Naturforsch C., 62, 645-655.

Búrquez M. D. J. G., Mosqueda M. D. L. J., Mendoza H. R., Soto Zárate C. I., Miranda L. C., Sánchez T. A. C. (2015). Protective effect of a Mexican propolis on MDBK cells exposed to Aujeszky’s disease virus (pseudorabies virus) African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines, 12(4):106–111.

González-Búrquez M.J, González-Díaz F.R., García-Tovar C.G., Carrillo-Miranda L., Soto-Zárate C.I, Canales-Martínez M. M., Penieres-Carrillo J.G. Crúz-Sánchez T.A. Fonseca-Coronado S. (2018). Comparison between In Vitro Antiviral Effect of Mexican Propolis and Three Commercial Flavonoids against Canine Distemper Virus, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2018:1-9.

Governa P., Cusi M.G., Borgonetti V. Sforcin J.M., Terrosi C, Baini G, Miraldi E., Biagi M., (2019) Beyond the Biological Efect of a Chemically Characterized Poplar Propolis: Antibacterial and Antiviral Activity and Comparison with Flurbiprofen in Cytokines Release by LPS-Stimulated Human Mononuclear Cells, Biomedicines 7,73, p.10.

Hazem A., Pitică-Aldea I.M., Popescu C., Matei L., Dragu D., Economescu M., Alexiu I., Crişan I., Diaconu C.C., Bleotu C., Lupuliasa D. (2017). The antiviral/virucidal effects of alchoolic and aqueous extracts with propolis, Farmacia, 65(6):867-876.

Kujumgiev A., Tsvetkova I., Serkedjieva Y., Bankova V., Christov R., Popov S. (1999). Antibacterial, antifungal and antiviral activity of propolis of different geographic origin. J Ethnopharmacol, 64: 235-240.

Silva-Carvalho R., Baltazar F., Almeida-Aguiar C. (2015) Propolis: A Complex Natural Product with a Plethora of Biological Activities That Can Be Explored for Drug Development Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2015:1-29

Yildirim A., Duran G.G., Duran N., Jenedi K., Bolgul B.S., Miraloglu M., Muz M. (2016) Antiviral Activity of Hatay Propolis Against Replication of Herpes Simplex Virus Type 1 and Type 2, MedIcal Science Monitor 22: 422-430.

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε επικοινωνήστε με το περιοδικό Μελισσοκομική Επιθεώρηση πατώντας εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση

Γνωστό ήταν από το 1961 ότι μια ουσία του βασιλικού πολτού, το 10-HDA ( 10-υδρόξυ-2-δεκεναϊκό οξύ) περιορίζει την αύξηση των καρκινικών κυττάρων. Το ίδιο οξύ έχει αντιμικροβιακές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, ακόμη διεγείρει στον άνθρωπο την παραγωγή κολλαγόνου που συμβάλλει στην στερεοποίηση του δέρματος και βοηθά επίσης τον σχηματισμό νευρικών κυττάρων. Στο μελίσσι το οξύ διαδραματίζει έναν ρυθμιστικό ρόλο στην αύξηση της βασίλισσας, έτσι ώστε αυτή να μην μεγαλώνει συνεχώς. Γνωστό είναι ότι η βασίλισσα ζει πολύ περισσότερο από τις εργάτριες μέλισσες κι αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι καταναλίσκει σ΄ όλη τη ζωή της βασιλικό πολτό. Σε πείραμα που έγινε σε μύγες και ποντίκια βρέθηκε ότι έζησαν κατά το ένα πέμπτο παραπάνω από το κανονικό, όταν κατανάλωσαν βασιλικό πολτό. Πρόσφατα και Ιάπωνες επιστήμονες διαπίστωσαν τα ίδια αποτελέσματα εργαζόμενοι με ένα σκουλήκι (Caenorhabditis elegans) και βρήκαν ότι η ουσία του βασιλικού πολτού που φέρει αυτά τα αποτελέσματα (μακροζωία) είναι το 10-HDA ( 10-υδρόξυ-2-δεκεναϊκό οξύ).

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε επικοινωνήστε με το περιοδικό Μελισσοκομική Επιθεώρηση πατώντας εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση

Η είδηση ότι ο ΕΦΕΤ βρήκε 5 μη-κανονικά –μη ασφαλή μέλια εξαπλώθηκε αστραπιαία στο διαδίκτυο και σκόρπισε  ικανοποίηση σε πολλούς γιατί επιτέλους ο ΕΦΕΤ έκανε σωστά την δουλειά του. Μάλιστα η Διεπαγγελματική μελιού έτρεξε να συγχαρεί το Υπουργείο για την αποτελεσματική προστασία του ελληνικού μελιού από τις ελληνοποιήσεις (διαβάστε την σχετική ανακοίνωσή https://bit.ly/3opvEri ) και φωτογραφίες εμφανίστηκαν στα ΜΜΕ με μελισσοκόμους να τρυγάνε μέλια, στοχοποιώντας τους παραγωγούς.

 Όμως με μια πιο προσεκτική ματιά στην ανακοίνωση του ΕΦΕΤ διαπιστώνει κανείς ότι ο οργανισμός δίνει όλες τις πληροφορίες για τα προϊόντα (εμπορική ονομασία, καθαρό βάρος, αριθμός παρτίδας, όνομα συσκευαστή και διεύθυνση) όλες, εκτός της πιο σημαντικής. Της προέλευσης του μελιού. Από εκεί ξεκινά το παιχνίδι ή καλύτερα το θέατρο του παραλόγου.

Θέατρο παραλόγου γιατί όλα τα μέλια ήταν εισαγόμενα προέλευσης ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ. Δεν διατίθετο κανένα σαν ελληνικό και δεν έχουν καμιά σχέση με τις ελληνοποιήσεις. Είναι γνωστό σ’ όλους ότι τα εισαγόμενα μέλια είναι «φτιαγμένα μέλια». Μέλια που πέρασαν από ειδικά φίλτρα που έχασαν χρώμα και το καραμελόχρωμα είναι το μόνο μέσο να τα χρωματίσει. Γιατί ο ΕΦΕΤ απέκρυψε την προέλευση των μελιών; Γιατί δεν βγήκε με τίτλους «ΜΗ ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΕΙΣΑΓΟΜΕΝΑ ΜΕΛΙΑ»; Γιατί η Διεπαγγελματική έτρεξε να συγχαρεί το Υπουργείο για την κατανόηση του προβλήματος και την πολιτική βούληση να περιορίσει τις ελληνοποιήσεις; Γιατί η Διεπαγγελματική δεν αναφέρει ούτε μια λέξη για εισαγόμενα μέλια;

Αμέσως μετά την ανάκληση του ΕΦΕΤ, εταιρεία η οποία διακινούσε 2 από τα 5 βουλγάρικα μέλια με καραμελόχρωμα απέσυρε  προληπτικά   προϊόν της το οποίο εμφανιζόταν στο ράφι ως ελληνικό μέλι Κρήτης για να προστατευτεί, λέει, η υγεία του καταναλωτή!!

Η δικαιολογία αυτή μας βάζει σε σκέψεις. Η παρουσία χρωστικής στο μέλι βεβαίως το χαρακτηρίζει ως μη κανονικό, αλλά η παρουσία της σε ελληνικό μέλι αποτελεί ένδειξη ελληνοποίησης. Σίγουρα απαιτούνται περαιτέρω εξηγήσεις από την συγκεκριμένη εταιρεία ιδιαίτερα γιατί απέσυρε το συγκεκριμένο προϊόν και δεν απέσυρε άλλα μέλια της. Το γεγονός απόσυρσης ελληνικού μελιού υπόπτου για περιεκτικότητα χρωστικής, η οποία εντοπίζεται σε εισαγόμενα μέλια και η ταυτόχρονη ανακοίνωση της εταιρείας ασφαλώς δυσφημίζει το κρητικό μέλι στον καταναλωτή. Μας προξενεί εντύπωση που δεν υπήρξε καμιά διαμαρτυρία ακόμα και από κάποιο φορέα της Κρήτης για τη δυσφήμιση αυτή που έγινε στο κρητικό μέλι. Κανείς δεν ζήτησε περαιτέρω εξηγήσεις και η εταιρεία δικαιώθηκε γιατί μεριμνά για ….την προστασία του καταναλωτή.

Σε εμάς το όλο θέμα δημιουργεί έντονες εντυπώσεις συσκότισης και αποπροσανατολισμού από το πραγματικό πρόβλημα των ελληνοποιήσεων. Μήπως ο όλος θόρυβος ήταν για να μας ρίξουν στάχτη στα μάτια και να πιστέψουμε ότι το  Υπουργείο κατανόησε το πρόβλημα των ελληνοποιήσεων  και έχει την  πολιτική βούληση να μας προστατεύσει από αυτές;. Ένα Υπουργείο που εδώ και 30 χρόνια με όλες τις κυβέρνησης που πέρασαν δεν έκανε το παραμικρό για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα των ελληνοποιήσεων. Διαβάστε την επιστολή του Μελισσοκομικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης  στον κ. Βορίδη και θα καταλάβετε πολύ περισσότερα

Μελισσοκομικός Σύλλογος Ν. Θεσσαλονίκης

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε επικοινωνήστε με το περιοδικό Μελισσοκομική Επιθεώρηση πατώντας εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση

Προς τον Υπουργό ΥπΑΑΤ
Κον. ΒορίδηΘεσσαλονίκη  20/10/2020

Αρ. πρωτ .1481
Θέμα:  “Μη κανονικά μέλια και ελληνοποιήσεις”

Αξιότιμε κε Υπουργέ

Αναφορικά με τα πέντε  δείγματα μελιού στα οποία ο ΕΦΕΤ προχώρησε σε ανάκληση λόγω της περιεκτικότητάς τους σε χρωστική ουσία, σημειώνουμε ότι και τα πέντε είναι εισαγόμενα Βουλγάρικα κυρίως μέλια. Τα μέλια αυτά δεν διατίθεντο σαν ελληνικά και δεν έχουν σχέση με το μεγάλο πρόβλημα των ελληνοποιήσεων. Είναι γνωστό ότι αρκετά από τα εισαγόμενα μέλια είναι υποβαθμισμένα και «φτιαγμένα» στο εργαστήριο με ανθρώπινη παρέμβαση και ο εντοπισμός της χρωστικής ουσίας δεν μας εξέπληξε. Εάν συνεχιστεί ο έλεγχος θα βρεθούν πολύ περισσότερα προβλήματα σε δείγματα τα οποία έρχονται από το εξωτερικό.

Παρά την δημόσια τοποθέτησή σας, ότι έχετε την βούληση να περιορίσετε  το πρόβλημα των ελληνοποιήσεων, οι μέχρι σήμερα ενέργειές σας  προς αυτήν την κατεύθυνση ήταν ελάχιστες. Από την ανάληψη των καθηκόντων σας, μέχρι σήμερα, κανείς  δεν διώχτηκε για ελληνοποιήσεις  ως να μην υπάρχει θέμα. Αυτό αποδεικνύει ότι είτε δεν έγιναν έλεγχοι, σε βιβλία αποθήκης και τιμολόγια, είτε  έγιναν και ήταν πλημμελείς. Αγνοήσατε αίτημα των επιστημόνων από τα ελληνικά Πανεπιστήμια, Ινστιτούτα και Κρατικά εργαστήρια ελέγχου του μελιού (ΕΕΕΜΣ αριθ. πρωτ. 65/11-12-2019) για συνάντηση στο Υπουργείο στην  οποία θα σας υποδείκνυαν  μεθόδους εργαστηριακού ελέγχου του μελιού που έχουν οι ίδιοι αναπτύξει με σκοπό τον περιορισμό των ελληνοποιήσεων. Παράλληλα, προωθείτε το ελληνικό σήμα χωρίς τον απαραίτητο εργαστηριακό έλεγχο και σε εμπόρους εισαγωγής μελιού οι οποίοι εμπορεύονται ταυτόχρονα ελληνικό και εισαγόμενο μέλι, γεγονός το οποίο  θα αυξήσει και θα νομιμοποιήσει τις ελληνοποιήσεις.

Όλα αυτά κε Υπουργέ, αποδεικνύουν εκ του αποτελέσματος, ότι οι προσπάθειες σας να  σταματήσετε την ασυδοσία των εμπόρων να εισάγουν υποβαθμισμένο μέλι και να το διακινούν σαν ελληνικό είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες.

Εμείς οι Έλληνες μελισσοκόμοι, οι οποίοι έχουμε βιώσει την απουσία  πολιτικής βούλησης  για τον έλεγχο των ελληνοποιήσεων, με όλες ανεξαιρέτως τις μέχρι σήμερα κυβερνήσεις, δηλώνουμε ότι θα συνεχίσουμε να αναζητούμε λύσεις και ευήκοα ώτα επίλυσης των χρόνιων προβλημάτων του κλάδου.

Για το ΔΣ του Συλλόγου Νομού Θεσσαλονίκης

Λαζαρίδου Ελισσάβετ

Κοινοποίηση
Υφυπουργό κ. Φ. Αραμπατζή
Περιοδικό Μελισσοκομική Επιθεώρηση
Διαδίκτυο
Έντυπο τύπο

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε επικοινωνήστε με το περιοδικό Μελισσοκομική Επιθεώρηση πατώντας εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση

Η πρόταση περιληπτικά

-Πρόβλημα η ανεξέλεγκτη διακίνηση εισαγόμενου μελιού
-Η Πολιτεία και οι θεσμοί απέδειξαν ότι αδυνατούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα και το προτεινόμενο από την ελληνική πολιτεία ελληνικό σήμα θα μεγεθύνει το πρόβλημα.
-Σε αρκετές χώρες προστατεύεται το εγχώριο προϊόν με κοινό διακριτό σήμα. Το σήμα το χορηγούν οι φορείς των μελισσοκόμων και το στηρίζει η πολιτεία.
-Προτείνεται να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα το πετυχημένο σχέδιο προστασίας του εγχώριου μελιού άλλων χωρών.
-Ο σύλλογος χορηγεί κατοχυρωμένο εμπορικό σήμα μελισσοκόμου μέλους. Οι συμβαλλόμενοι μελισσοκόμοι αποδέχονται επιτήρηση.
-Το εμπορικό σήμα μελισσοκόμου θα είναι Πανελλήνιο και δεν προσκρούει σε νομοθετικούς περιορισμούς
-Η αυθεντικότητα του μελιού ελέγχεται με γυρεοσκοπική εξέταση των δηλωμένων περιοχών εκμετάλλευσης.
-Οι μελισσοκόμοι θα αποφασίσουν εάν θα καθιερωθούν ή όχι αυστηρότερα ποιοτικά κριτήρια.
-Παράλληλα θα γίνει εκστρατεία για την ανάδειξη ποιοτικών χαρ/κών του ελληνικού μελιού και ενημέρωση των καταναλωτών.

Το πρόβλημα

Πρώτο βασικό στοιχείο του προβλήματος: Το μέλι που παράγεται από τη μέ­λισσα είναι εξαιρετικό όπου και να παράγεται ανεξάρτητα από τη γεωγραφική και βοτανική του προέλευση. Την άριστη ποιότητα του μελιού επηρεάζει η αν­θρώπινη παρέμβαση όπως είναι ο τρύγος ανώριμου μελιού, η χρήση αντιβιο­τικών, η ανορθόδοξη θέρμανση, η αφαίρεση συστατικών (γύρης, νερού) και η καταστροφή της βιολογικής του αξίας. Η παρέμβαση αυτή είναι μεγαλύτερη σε χώρες όπως είναι η Κίνα, η Ινδία, το Βιετνάμ και άλλες οι οποίες στην προσπά­θειά τους να παράγουν περισσότερο μέλι από τις δυνατότητες των μελισσιών καθιέρωσαν ιδιαίτερα χαλαρά ποιοτικά κριτήρια όπως η υψηλή υγρασία (μέχρι 27%), η απουσία ενζύμων, η υψηλή ΗΜF (μέχρι 80 mg/kg), η χρήση επικίν­δυνων αντιβιοτικών μέσα στη κυψέλη κ.ά. Το υποβαθμισμένο αυτό προϊόν στη συνέχεια επεξεργάζεται, θερμαίνεται υπερβολικά για να καταστραφούν οι ζύμες και να μην ξινίσει, περνά από ειδικά φίλτρα ρητίνης όπου απομακρύνεται η πε­ρίσσεια HMF, τα υπολείμματα φαρμάκων και όλοι οι γυρεόκοκκοι, προστίθενται ένζυμα (διαστάση, ινβεράση) και ότι άλλο απαιτεί η παγκόσμια και ευρωπαϊκή νομοθεσία για να «θεωρείται» κανονικό μέλι. Αποτέλεσμα της ανθρώπινης αυ­τής παρέμβασης είναι το προϊόν αυτό α) να στερείται βιο­λογικής αξίας την οποία όμως η παγκόσμια νομοθεσία δεν λαμβάνει υπόψη β) να στερείται γυρεοκόκκων σε βαθμό που είναι αδύνατος ο εντοπισμός της γεωγραφικής προέλευσης γ) να πληρεί τα ποιοτικά κριτήρια της νομοθεσίας και δ) να έχει ιδιαίτερα χαμηλές τιμές και να κατακλύζει την παγκό­σμια αγορά.

Δεύτερο βασικό στοιχείο του προβλήματος: Η ΕΕ είναι ελλειμματική σε μέλι. Οι 240.000 τόνοι μελιού που παράγει ετήσια αντιστοιχούν μόλις το 66% του μελιού που κατανα­λώνει (362.000 τόνοι). Για να καλύψει το κενό αυτό εισάγει ετήσια περίπου 340.000 με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ετήσια πλεονάσματα, που αντιστοιχούν σε 218.000 τόνους μελιού, ποσότητα η οποία ισούται με το 90% της παραγωγής της. Τα πλεονάσματα αυτά επανεξάγονται με πολύ υψηλότε­ρη τιμή από ότι εισάγονται. Η μέση τιμή αγοράς για το εισαγό­μενο μέλι το έτος 2018 ήταν 2,17 ευρώ και η πώλησης 5,64. Η διαφορά στη τιμή εάν υπολογιστεί στα πλεονάσματα των 218.000 τόνων δίνει κέρδη τα οποία ισούται με 756.246.000 € για ένα και μόνο χρόνο.

Γίνεται λοιπόν αντιληπτό ότι οι ευρωπαϊκές χώρες εισά­γουν φθηνό υποβαθμισμένο μέλι κυρίως για να το μετα­πουλήσουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και ότι το συνο­λικό όφελος είναι τεράστιο. Μάλιστα η ΕΕ για να ευνοήσει την εμπορία αυτή του μελιού καθιέρωσε χαλαρά ποιοτικά κριτήρια. Η υψηλή υγρασία, η μη υποχρεωτική ένδειξη της γεωγραφικής προέλευσης (μίγμα μελιού), η αποδοχή των διηθημένων μελιών, η σχετικά υψηλή HMF και η απουσία ποιοτικών κριτηρίων για την βιολογική αξία του μελιού είναι χαρακτηριστικά της χαλαρότητας που επιτρέπει η Ευρωπαϊ­κή νομοθεσία για το μέλι.

Ποιο το πρόβλημα στην Ελλάδα. Παρά το γεγονός ότι η Ελ­λάδα είναι από τις λίγες χώρες της ΕΕΕ που είναι αυτάρκης σε μέλι εισάγει κάθε χρόνο 3.000-5.000 τόνους υποβαθμι­σμένο προϊόν είτε με την ένδειξη «μέλι» είτε με την ένδειξη «γλυκαντική ουσία» (φιλτραρισμένο μέλι). Το προϊόν αυτό είτε διακινείται ως εισαγόμενο με χαμηλές τιμές ανταγωνι­στικές με το εγχώριο, κάτω από το κόστος παραγωγής, είτε διακινείται με την ψευδή ένδειξη «ελληνικό» (ελληνοποιή­σεις). Το γεγονός αυτό δημιουργεί προβλήματα εξαπάτησης του καταναλωτή, κερδοσκοπία και αθέμιτο ανταγωνισμό. Παράλληλα κάποιοι έμποροι εισαγωγείς γεμίζουν τις αποθή­κες τους με εισαγόμενο μέλι, μειώνουν τεχνικά τη ζήτηση και πιέζουν την τιμή του εγχώριου μελιού προς τα κάτω δη­μιουργώντας απογοήτευση στους έλληνες παραγωγούς.

Το πρόβλημα έχει εντοπιστεί από τους μελισσοκόμους και τις οργανώσεις τους παραμένει όμως άλυτο για περισσότερα από 30 χρόνια!!

Αδυναμία επίλυσης του προβλήματος από την ελληνική πολιτεία. Τα παρακάτω ισχύουν για όλες ανεξαιρέτως τις μέ­χρι τώρα ελληνικές κυβερνήσεις των τελευταίων 30 χρόνων:

α) Δεν διέκριναν το ελληνικό από το εισαγόμενο μέλι. Ερ­γαστηριακοί μέθοδοι διάκρισης του ελληνικού μελιού από το εισαγόμενο υπάρχουν και οι έλληνες επιστήμονες τις έχουν υποδείξει στην πολιτεία η οποία όμως πεισματικά αρνείται να τις εφαρμόσει ή τις αγνοεί παντελώς.

β) Δεν ανάδειξαν τα ποιοτικά κριτήρια του εγχώριου μελιού. Έχουν γίνει αρκετές μελέτες από τους έλληνες επιστήμο­νες που αναδεικνύουν την υψηλή βιολογική τους αξία. Οι μελέτες αυτές δεν αξιοποιήθηκαν από την πολιτεία.

γ) Δεν ενημέρωσαν τους καταναλωτές για την πραγματική έννοια που έχει δώσει η ΕΕ για το «Μίγμα Μελιών» που αναγράφεται στην ετικέτα των εισαγομένων. Σύμφωνα με την ΕΕ, η ένδειξη «Μείγμα μελιού» σημαίνει ανάμιξη μελιών από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές με αν­θρώπινη παρέμβαση που συνεπάγει επεξεργασία, μετα­ποίηση και υποβάθμιση του προϊόντος (Explanatory note on the implementation of the Council Directive 2001/110/ EC relating to honey. Brussels, Expl. 6913, Oct. 2005). Το προϊόν αυτό είναι κατώτερο από το μέλι που παράγει ο πα­ραγωγός από τα μελίσσια του είτε τα έχει σε μια είτε σε περισσότερες περιοχές (φυσική ανάμιξη)

Η λύση καθιέρωσης ελληνικού σήματος σε σχήμα καρ­διάς από τη πολιτεία αμφισβητείται για τους παρακάτω λό­γους (προσωπική άποψη)

α) Το δικαιούνται και οι εισαγωγείς μελιού. Οι εισαγωγείς μελιού που εμπορεύονται και εισαγόμενο θα έπρεπε να αποκλειστούν γιατί θα είναι πολύ δύσκολο να ελεγχθούν είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει πρόβλεψη για ξεχωριστές αποθήκες. Ο έλεγχος του βιβλίου αποθήκης και ο απλός τιμολογιακός έλεγχος απέδειξαν στην πράξη και στο χρόνο ότι δεν μπορούν να βοηθήσουν ιδιαίτερα τον έλεγχο.

β) Δεν υπάρχουν ασφαλιστικές δικλείδες εργαστηριακού ελέγχου. Η γυρεοσκοπική ανάλυση, η κύρια μέθοδες εντοπισμού των ελληνοποιήσεων αποκλείστηκε από την πολιτεία και τους θεσμούς. Χαρακτηριστική είναι η στάση του κ. Υπουργού ο οποίος αγνόησε πρόταση των εξειδι­κευμένων εργαστηρίων της χώρα συμπεριλαμβανομένων των Πανεπιστημίων, Ινστιτούτων, Ερευνητικών Κέντρων της Περιφέρειας και Γενικού Χημείου του Κράτους, για συνάντηση στο Υπουργείου για να του παρουσιαστούν τεκμηριωμένες απόψεις και εργαστηριακοί μέθοδοι που έχουν αναπτυχθεί για την ιχνηλασιμότητα και τον διαχω­ρισμό του εγχώριου από τα εισαγόμενα μέλια (γυρεο­ σκοπική εξέταση, φάσμα αρωματικών ουσιών κ.α) (Επιστολή Επιστημονικής Εταιρείας Μελισσοκομίας αριθ. πρωτ. 65/11-12-2019). Η μη θεσμοθέτηση των μεθόδων αυτών είναι πρόφαση η οποία αναδιατυπώνεται για πολλά χρόνια.

γ) Δεν είναι σαφές ότι το δικαιούται και ο μελισσοκόμος. Σύμφωνα με τον Κα­νονισμό Απονομής Ελληνικού Σήματος (άρθρο 3, σημείο V) ο μελισσοκόμος εξ’ ορισμού «διακινεί μη προσυσκευασμένο προϊόν». Εντύπωση προξενεί η άρνηση της πολιτείας και των θεσμών στην αναγραφή «ο μελισσοκόμος διακι­νεί και προσυσκευασμένο προϊόν» με την δικαιολογία ότι είναι «πλεονασμός» και ότι ο μελισσοκόμος καλύπτεται από το άρθρο 2, στο οποίο αναφέρεται ότι η εφαρμογή του Κανονισμού αφορά επιχειρήσεις μελιού που διαθέτουν στην αγορά τα προϊόντα τους.

Ένας νόμος θα πρέπει να είναι σαφής και να μην επιδέχεται διαφορετικές ερμηνεύσεις. Ποιος μπορεί να διαβεβαιώσει τους μελισσοκόμους ότι στην εφαρμογή της νομοθεσίας μια υπηρεσία δεν θα επικαλεστεί, ότι ο μελισσοκό­μος δεν μπορεί να διαθέσει συσκευασμένο προϊόν με το σήμα γιατί θα πρέπει να μετατραπεί σε επιχείρηση και ότι θα πρέπει να αποβάλει την ιδιότητα του μελισσοκόμου; Και όλα αυτά για την προσθήκη μιας μόνο επιπλέον λέξη στις 3278 συνολικά λέξεις που απαρτίζουν την πρόταση για τον κανονισμό απονο­μής του ελληνικού σήματος!!

δ) Η διπλωμένη σημαία ως σήμα έχει καθιερωθεί παγκόσμια για την ένδειξη της γεωγραφικής προέλευσης με τη σημαία κάθε χώρας (εικ. 2). Σε καμιά χώρα παγκόσμια από ότι γνωρίζω δεν χρησιμοποιήθηκε το σήμα «σημαία» για την διάκριση εγχώριου του μελιού από το εισαγόμενο.

Πρόταση

Η προτεινόμενη λύση δεν αποτελεί κάτι το ξεχωριστό, το μοναδικό, το πρω­τοπόρο ή το καινοτόμο. Προτείνει να αντιγράψουμε ιδέες να εφαρμόσουμε ότι χρόνια τώρα εφαρμόζουν με επιτυχία άλλες χώρες οι οποίες έχουν παρό­μοιο πρόβλημα όπως είναι η Γερμανία, Σλοβακία, Πολωνία, Τσεχία, Αργεντινή, Καναδάς, Κολομβία, Πορτογαλία και τελευταία η Κύπρος (εικ.3). Το σήμα αυτό χορηγείται από τους Συνδέσμους, τις Ομοσπονδίες και τις οργανωμένες ενώσεις των μελισσοκόμων και ελέγχονται με βάση τα κριτήρια που έχουν καθορίσει οι οργανώσεις τους από διαπιστευμένα εργαστήρια. Κάποιες από τις χώρες αυτές εφάρμοσαν αυστηρότερα ποιοτικά κριτήρια (κυρίως υγρασία και HMF) και κά­ποιες άλλες απλά ακολουθούν την ευρωπαϊκή νομοθεσία ή τον CODEX.

Πρόταση για εφαρμογή στην Ελλάδα.

Η πρόταση στηρίζεται στην καθιέρωση σήματος το οποίο να διακρίνει το εγ­χώριο από το εισαγόμενο προϊόν, στην ανάδειξη των ποιοτικών χαρακτηριστι­κών του εγχώριου μελιού και στην ενημέρωση του καταναλωτή. Στην σκέψη είναι και η καθιέρωση κοινής ετικέτας στο πρότυπο της Γερμανίας.

α) Καθιέρωση ετικέτας ή σήματος το οποίο να διακρίνει το εγχώριο από το εισαγόμενο προϊόν. Το σήμα θα είναι ενιαίο Πανελλαδικά για όλους τους Μελισ­σοκομικούς Συλλόγους και Συνεταιρισμούς ανεξάρτητα Περιφέρειας. Θα αλλά­ζει μόνο το χρώμα της Περιφέρειας ή του Νομού και ο λογότυπος. Ένα προσχέ­διο είναι το σήμα της εικόνας 4 το οποίο επέλεξαν οι μελισσοκόμοι των Σερρών.

Το σήμα θα ενημερώνει τον καταναλωτή ότι το συγκε­κριμένο μέλι προέρχεται από μέλος Συλλόγου ή Συνεται­ρισμού της χώρας και άρα είναι ελληνικό. Θα συνοδεύεται από ισχυρά επιχειρήματα όπως «Προτιμάτε το Ελληνικό μέλι γιατί είναι το καλύτερο »ή «οι μέλισσες ανήκουν σε όλους μας, στηρίξτε την ελληνική μελισσοκομία» ή « Αγο­ράζοντας Ελληνικό μέλι στηρίζεται την ελληνική φύση». Το σήμα θα κατοχυρωθεί σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, θα είναι συλλογικό και θα απονέμεται από φορέα τον οποίο θα αποφασίσουν οι συμμετέχοντες σύλλογοι.

Ιχνηλασιμότητα της γεωγραφικής προέλευσης και έλεγ­χος

Για τον έλεγχο της προέλευσης του μελιού, θα καθιερωθεί υποχρεωτικά Barcode στην ετικέτα από την οποία θα εντο­πίζεται η ημερομηνία τρύγου και η περιοχή εκμετάλλευσης. Επιπρόσθετα μπορούν να αναγράφονται μη υποχρεωτικές πληροφορίες όπως τα κύρια μελισσοκομικά φυτά οι ιδιότη­τες του μελιού όπως η κρυστάλλωση, η θρεπτική αξία και άλλα στοιχεία τα οποία θα βοηθήσουν στην προώθηση του προϊόντος. Ο μελισσοκόμος δηλώνει στον Σύλλογο τα υπο­χρεωτικά στοιχεία του Barcode και τα κύρια μελισσοκομικά φυτά της περιοχής στόχου ώστε να γίνει δυνατός ο έλεγχος.

Για να γίνει περισσότερο κατανοητός ο έλεγχος δίνεται το παράδειγμα ενός μελισσοκόμου με έδρα τις Σέρρες ο οποίος κατά τη διάρκεια της μελισσοκομική χρονιάς πραγματοποίη­σε 4 μετακινήσεις και τρύγησε 3 φορές (εικ. 5). Ο συγκεκρι­μένος μελισσοκόμος είναι συμβεβλημένος με τον Σύλλογο στον οποίο δήλωσε τις περιοχές μετακίνησης, τον χρόνο μετακίνησης, τις περιοχές τρύγου και τα κύρια μελισσοκομι­κά φυτά των περιοχών. Το Εργαστήριο ελέγχου έχοντας τις πληροφορίες από την ανάγνωση του Barcode ότι το μελισσο­κομείο μετακινήθηκε από Σέρρες στα Κρούσσια και μετά στο Κιλκίς όπου έγινε ο τρύγος τον Ιούλιο της τρέχουσας χρο­νιάς, θα αναζητήσει στο ίζημα του μελιού γυρεόκοκκους από τις περιοχές μετακίνησης όπως Καστανιά, Echium, Σμυρνιά, Γαλαζούδι, Φλαμούρι, Αγριοτίφυλα, Παλιούρι κ.ά. Εάν εντο­πίσει ξένους γυρεόκοκκους (Fagopyrum, Ziziphus jujuba, Ailanthus altissima, Vitex hegundo κ.α) θα γνωρίζει αμέσως ότι δεν πρόκειται για μέλι που τρυγήθηκε από τις συγκεκριμέ­νες περιοχές που αναφέρει. Εάν το μέλι επίσης περιέχει γυρε­όκοκκους των περιοχών αλλά η πυκνότητα των γυρεοκόκκων είναι ιδιαίτερα χαμηλή κάτω από τα όρια που θα ορίσουν οι επιστήμονες θα γνωρίζει ότι είναι ανάμιξη εγχώριου με εισα­γόμενο φιλτραρισμένο μέλι.

Περιγραφή της διαδικασίας

• Ενημέρωση των μελών του Συλλόγου. Ήδη αρκετοί μελισσοκομικοί σύλλογοι έχουν ενημερωθεί από σχετικές ημερίδες που πραγματοποιήθηκαν με αποκλειστικά αυτό το θέμα.
• Ο Μελισσοκομικός Σύλλογος συγκαλεί γενική συνέλευση με το θέμα όπου συζητεί και αποφασίζει εάν θα συμμετάσχει ή όχι. Στην περίπτωση θετικής απάντησης καταγράφει τους ενδιαφερόμενους. Η συμμετοχή στο σήμα δεν είναι υποχρεωτική για τον Σύλλογο ή όλα τα μέλη του.
• Συμπληρώνεται ερωτηματολόγιο τα στοιχεία του οποίου είναι εμπιστευτικά και απόρρητα, με αποκλειστική ευθύνη του Προέδρου του Συλλόγου, δεν κοινοποιούνται και δεν ανακοινώνονται σε τρίτους. Η επεξεργασία των στοιχείων του ερωτηματολογίου με σκοπό τον έλεγχο του προϊόντος γίνεται με κωδικούς αριθμούς και περιλαμβάνουν πληροφορίες που θα βοηθήσουν στον τελικό έλεγχο του προϊόντος.
• Υπογράφεται το Σύμφωνο συνεργασίας από τους ενδιαφερόμενους μελισσοκόμους με το Σύλλογο όπου αναφέρονται τα δικαιώματα, οι υποχρεώσεις και οι συνέπειες της χρησιμοποίησης του σήματος με τρόπο επιβλαβή ή ζημιογόνο προς τον Σύλλογο και το Ελληνικό μέλι γενικότερα
• Κατοχυρώνεται εμπορικό σήμα μελισσοκόμου το οποίο χορηγείται από το Σύλλογο υπό την «ομπρέλα» ενός φορέα.
• Εφαρμόζεται Barcode στην ετικέτα με στόχο την ενημέρωση του καταναλωτή, τη διαφήμιση και την ιχνηλασιμότητα για τον έλεγχο του προϊόντος.

Περαιτέρω ενίσχυση της πρότασης

Από το ερωτηματολόγιο καθορίζονται οι κύριες περιοχές συλλογής μελιού (εντός ή εκτός περιφέρειας). Από τις συ­γκεκριμένες περιοχές λαμβάνονται δείγματα μελιού, ανα­λύονται όσο αφορά τα φυσικοχημικά χαρ/κά και εκείνα που προσδίδουν τοπωνύμιο (γυρεόκοκκοι, πτητικές αρωματικές ουσίες). Τα έξοδα αναλύσεων καλύπτονται από το 3ετές Πρόγραμμα Μελισσοκομίας 2020-22.

Οι συμμετέχοντες μελισσοκόμοι αποφασίζουν για την καθι­ έρωση ή μη αυστηρότερων ποιοτικών κριτηρίων (υγρασία <18%, ΗΜF<30 mg/ kg, μη ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις υπολειμμάτων) καθώς επίσης και δείκτες της βιολογικής αξίας του μελιού (αντιβακτηριακή και αντιοξειδωτική δράση).

Ποιοι θα δικαιούνται το σήμα του μελισσοκόμου

α) Δικαιούνται μελισσοκόμοι οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στο Μελισσοκομι­κό Μητρώο με μελισσοκομικό βιβλιάριο και κωδικό αριθμό σε ισχύ και είναι μέλη Μελισσοκομικού Συλλόγου ή Συνεταιρισμού. Οι μελισσοκόμοι υποβάλ­λουν στο Σύλλογο μαζί με την αίτηση και υπεύθυνη δήλωση στην οποία θα αναγράφεται ότι α) δεν είναι εισαγωγείς μελιού ή μέτοχοι σε οποιαδήποτε εταιρεία που εισάγει μέλι στην Ελλάδα και β) ότι διακινούν αποκλειστικά δικό του προϊόν ή και προϊόν που προέρχεται από μελισσοκόμο μέλος Μελισσοκο­μικού Συλλόγου που είναι πιστοποιημένος.

β) Έμποροι τυποποιητές μελιού εφόσον εμπορεύονται αποκλειστικά ελληνικό μέλι και δεν είναι μέτοχοι σε οποιαδήποτε εταιρεία που εισάγει μέλι στην Ελ­λάδα. Οι έμποροι δικαιούνται απονομής του σήματος εφόσον συσκευάζουν μέλι από πιστοποιημένους μελισσοκόμους και δηλώνουν στο barcode πληρο­φορίες που θα είναι εφικτή η ιχνηλασιμότητα του προϊόντος. Αναμίξεις μελιών από διάφορε περιοχές σε βαθμό που θα είναι αδύνατη η διαπίστωση της γεω­γραφικής προέλευσης θα αποκλείονται του σήματος.

Που μπορεί ο κάτοχος του σήματος να χρησιμοποιεί το Εμπορικό σήμα

Σε ετικέτες συσκευασίας, συσκευασίες και δοχεία συσκευασίας μελιού. Σε δι­αφημιστικά φυλλάδια, κάρτες, ενημερωτικά έντυπα και ενημερωτικά φυλλάδια για το προϊόν του. Σε ιστοσελίδες ή σελίδες μέσων κοινωνικής δικτύωσης του μελισσοκόμου. Σε πινακίδες, πλακαζ, ή άλλα συναφή αντικείμενα στον επαγγελ­ματικό του χώρο, σε εκθέσεις, φεστιβάλ ή άλλες εμπορικές εκδηλώσεις στην Ελλάδα ή το εξωτερικό.

Δεσμεύσεις μελισσοκόμου

Ο μελισσοκόμος είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί σωστά το εμπορικό σήμα χωρίς καμιά μεταβολή είτε στο σήμα είτε στην εγκεκριμένη σήμανση.

• Ο μελισσοκόμος δεσμεύεται ότι δέχεται οποιονδήποτε έλεγχο στο τελικό προϊόν του προγραμματισμένο ή μη από εξουσιοδοτημένο άτομο του ΔΣ του Συλλόγου.
• Ο μελισσοκόμος εγγυάται ότι στα πλαίσια της συμφωνίας δεν θα χρησιμοποιήσει το Εμπορικό Σήμα με τρόπο που θα καταστεί δυσφημιστικός προς το Σύλλογο, ή να επιφέρει εμπορική ζημιά στο Σύλλογο και γενικότερα στο Ελληνικό μέλι.
• Χρησιμοποιεί Barcode για την ιχνηλασιμότητα της διαδρομής που θα κάνει το μελισσοκομείο μέχρι τον τελικό τρύγο.
• Ο μελισσοκόμος θα πρέπει να χρησιμοποιεί το Εμπορικό Σήμα μόνο στο μέλι με την ονομασία που δόθηκε στη συμφωνία και για το οποίο έχει εξασφαλίσει όλες τις προβλεπόμενες από τη νομοθεσία άδειες παραγωγής και πώλησης στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Β. Ανάδειξη ποιοτικών χαρακτηριστικών του ελληνικού μελιού

Παράλληλα με την καθιέρωση του σήματος του μελισσοκόμου απαιτείται ανάδειξη των ποιοτικών χαρακτηριστικών του εγχώριου μελιού, με ιδιαίτερη έμφαση στις βιολογικές ιδιότητές. Επιστημονικές εργασίες οι οποίες να τεκμη­ριώνουν την υψηλή αντιοξειδωτική και αντιβακτηριακη δράση των ελληνικών μελιών υπάρχουν και είναι δημοσιευμένες σε εθνικά και διεθνή περιοδικά. Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει από τα συρτάρια των επιστημόνων να φτάσουν στα ΜΜΕ στο τύπο στα περιοδικά, στο διαδίκτυο με εκλαϊκευμένα αλλά επιστη­μονικά τεκμηριωμένα άρθρα. Η καθιέρωση αυστηρότερων ποιοτικών κριτηρί­ων ασφαλώς θα βοηθήσει σημαντικά στην προσπάθεια. Θα βοηθήσουν επίσης σχετικές ημερίδες γευσιογνωσίας για την ενημέρωση των καταναλωτών σε με­γάλες πόλεις.

Γ. Ενημέρωση Καταναλωτών

Η όλη προσπάθεια τόσο για την καθιέρωση σήματος όσο και την ανάδειξη των ποιοτικών χαρακτηριστικών των ελληνικών μελιών θα πετύχει εφόσον συνοδευτεί με ενημέρωση των καταναλωτών. Η ενημέρω­ση θα πρέπει να ξεκινήσει από την ευαισθητοποίηση πολι­τών για την προσφορά της μέλισσας στο οικοσύστημα γιατί ο μελισσοκόμος πρωτίστως ενδιαφέρεται για το περιβάλ­λον και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της οικολο­γικής ισορροπίας η οποία είναι πηγή ζωής για τις μέλισσες, το ίδιο, την οικογένεια και τους συνανθρώπους του. Στο πνεύμα αυτό, προτείνεται να ξεκινήσει «εκστρατεία για την προστασία των εντόμων επικονιαστών και την μείωση των απωλειών τους, με ενημερωτικές εκπομπές στα ΜΜΕ, συγ­γραφή άρθρων στις εφημερίδες, παρουσιάσεις σε σχολεία, προσφορά στα παιδιά παραμυθάκια που εξηγούν γιατί χρεια­ζόμαστε τις μέλισσες, διοργάνωση ημερίδων και συνεδρίων για την προστασία των μελισσών, τοποθέτηση πάνελ σε κα­ταστήματα με φρούτα και σούπερ-μάρκετ. Η εικόνα 6 δείχνει αντίστοιχη δράση των κυπρίων μελισσοκόμων

Στην εκστρατεία τους οι μελισσοκόμοι να εντάξουν δρά­σεις όπως είναι οι δενδροφυτεύσεις σε χώρους που θα υποδείξει ο Δήμος, συμφωνίες με μεγάλα εμπορικά κατα­στήματα για τοποθέτηση μεγάλων ενδείξεων για το ελλη­νικό προϊόν (εικ. 7) διοργάνωση εορτών μέλισσας, έρευνα αγοράς, διαφήμιση, προώθηση μέσα από κανάλια διανο­μής, marketing και πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου με επιμέρους ιστοσελίδες των μελισσοκομικών μονάδων που διαθέτουν μέλι με το σήμα του μελισσοκόμου.

Η ενημέρωση των πολιτών για τα προϊόντα κυψέλης και την διατροφική και βιολογική τους δράση, τα ποιοτικά χαρα­κτηριστικά του ελληνικού μελιού, η διαφοροποίησή του από τα εισαγόμενα και η σημασία του σήματος του μελισσοκό­μου για τον περιορισμό των ελληνοποιήσεων και της νοθεί­ας του προϊόντος θα πρέπει να είναι συνεχής και αδιάλειπτα από όλους τους συμμετέχοντες μελισσοκόμους. Ουσιαστική επίσης είναι η συμμετοχή σε Διεθνείς και Εθνικές Εκθέσεις με διαφημιστικό υλικό και η ανάπτυξη κοινού πακέτου επι­κοινωνίας των Συλλόγων με έμφαση στην προώθηση του εγχώριου μελιού.

Η καθιέρωση του σήματος του μελισσοκόμου για την διά­κριση του ελληνικού από το εισαγόμενο και την πάταξη των ελληνοποιήσεων είναι μονόδρομος λύση για τον έλληνα με­λισσοκόμο και είναι στα χέρια του να την εφαρμόσει. Η από­φαση και υλοποίησης δεν εξαρτώνται από κανένα άλλο πλην τον μελισσοκόμο και τους φορείς τους. Προφανώς θα υπάρ­ξουν πολλές δυσκολίες στην αρχή και αντιδράσεις λόγω των μεγάλων οικονομικών και προσωπικών συμφερόντων που θίγονται. Ήδη η πρόταση έχει συζητηθεί μεταξύ των μελισ­σοκόμων και φαίνεται ότι η εφαρμογή της έχει ωριμάσει. Ασφαλώς θα γίνουν προτάσεις βελτίωσης της προτεινόμενης διαδικασίας χορήγησης του σήματος του μελισσοκόμου από τους ενδιαφερομένους συλλόγους ώστε να διασφαλιστεί η ορθή χορήγηση του σήματος και ο αποτελεσματικός έλεγχος.

Θρασυβούλου Ανδρέας
Ομότιμος Καθηγητής
Εργαστήριο Μελισσοκομίας, ΑΠΘ

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε επικοινωνήστε με το περιοδικό Μελισσοκομική Επιθεώρηση πατώντας εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση

Η λυγαριά (καναπίτσα) πιστή στο ραντεβού του Ιουλίου, ξεκίνησε την ανθοφορία της (ασπρη και μωβ). Πικρή» νομή, κατάλληλη για μελίσσια, που προέρχονται από γλυκιά νομή (βελανιδιά, έλατα) και θα μεταφερθούν τον Αύγουστο στα πευκοδάση. Ωστόσο για τα περισσότερα νησιά, όπου η καλοκαιρινή μελισσοκομική χλωρίδα είναι περιορισμένη, η λυγαριά αποκτά ιδιαίτερη αξία, τόσο για το νέκταρ, όσο και για τη γύρη της (πολύ πικρη, όποιος τη δοκιμάσει δεν τη ξεχνά). 

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε επικοινωνήστε με το περιοδικό Μελισσοκομική Επιθεώρηση πατώντας εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση

Ευχάριστα νέα. Το πεύκο του Ιουνίου (Γιαννιωτικο, Αποστολιατικο) έχει 4-5 μέρες που δουλευει καλά σε Σιθωνία και Κασσάνδρα. Προλαβαίνουν όσοι έχουν σκοπό να μεταφέρουν τα μελίσσια τους, έχοντας υπόψη ότι είναι σύντομη η διάρκεια των μελιτοεκκρισεων.

Από μόνη της όμως αυτή η είδηση, δίνει ελπίδες και για τις εκκρίσεις του Ιουλίου και του Αυγούστου.  Επίσης δουλεύει και το “δέντρο” (Βελανιδιά) στο Χολομώντα. Ας ελπίσουμε ότι οι βροχές των ημερών δεν θα κάνουν ζημιά στις εκκρίσεις από το βελανίδι. 

Δ&Β Τσέλλιος

Απορίες και διευκρινίσεις σχετικά με το άρθρο ή με όποιο άλλο θέμα θέλετε επικοινωνήστε με το περιοδικό Μελισσοκομική Επιθεώρηση πατώντας εδώ.

Για την κατάρτισή σας,
επιλέξτε πηγές πληροφόρησης με επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση